Vincent van Gogh (1853-1890), một trong những họa sĩ vĩ đại nhất mọi thời đại, để lại cho hậu thế vô số tác phẩm kinh điển. Tuy nhiên, cuộc đời của ông không chỉ gắn liền với tài năng nghệ thuật phi thường mà còn là chuỗi ngày vật lộn với những trạng thái tâm lý phức tạp. Ông được biết đến như một “thiên tài bị hành hạ”, người mà cuộc đời đầy biến động đã trở thành nguồn cảm hứng và cũng là nỗi xúc động sâu sắc cho nhiều thế hệ.
Sinh thời, Van Gogh là một người có cá tính mạnh mẽ, đôi khi trở nên khó gần và khó chịu với những người xung quanh. Lối sống lập dị cùng những biến đổi cảm xúc thất thường đã khiến ông phải thường xuyên ra vào các bệnh viện tâm thần để điều trị. Vào thời điểm Van Gogh còn sống, khái niệm về rối loạn lưỡng cực chưa được biết đến rộng rãi. Tuy nhiên, qua những ghi chép và phân tích y học hiện đại, các nhà khoa học tin rằng vị danh họa huyền thoại này đã mắc chứng bệnh tâm thần này. Ông có những giai đoạn suy sụp đến mức không thể cầm cọ vẽ, không thể ngồi dậy, nhưng cũng có những giai đoạn hưng phấn tột độ, sáng tạo không ngừng nghỉ, cho ra đời những tác phẩm bất hủ.
Các chuyên gia nhận thấy, những cơn bệnh của Van Gogh thường xuất hiện sau những giai đoạn sáng tạo đỉnh cao, khi ông dồn hết tâm sức và nhiệt huyết vào lao động nghệ thuật. Ngày nay, khoa học đã khẳng định chắc chắn rằng thiên tài hội họa này đã bị rối loạn cảm xúc lưỡng cực. Để tưởng nhớ ông và nâng cao nhận thức cộng đồng về căn bệnh này, từ năm 2015, Quỹ Quốc tế về Rối loạn Lưỡng cực và Hiệp hội Quốc tế về Rối loạn Lưỡng cực đã lấy ngày 30/3 – ngày sinh của Van Gogh – làm Ngày Thế giới Phòng chống Rối loạn Lưỡng cực.
Chân dung danh họa Vincent van Gogh, người được cho là mắc chứng rối loạn lưỡng cực
Rối loạn lưỡng cực là gì?
Rối loạn lưỡng cực (bipolar affective disorder), hay còn gọi là chứng hưng trầm cảm (manic-depression), là một bệnh lý tâm thần nghiêm trọng đặc trưng bởi sự xen kẽ giữa các giai đoạn trầm cảm sâu sắc và các giai đoạn hưng cảm. Đây không phải là những thay đổi tâm trạng thông thường mà là những biến đổi cảm xúc mãn tính và kéo dài, gây suy giảm đáng kể chức năng xã hội, thậm chí có thể dẫn đến hành vi tự gây hại.
Biểu đồ thể hiện sự biến động cảm xúc của người bệnh rối loạn lưỡng cực, với các giai đoạn hưng cảm và trầm cảm
Dấu hiệu nhận biết rối loạn cảm xúc lưỡng cực
Những người mắc chứng rối loạn cảm xúc lưỡng cực thường trải qua những biến động tâm trạng lên xuống như biểu đồ hình sin. Khi ở giai đoạn trầm cảm, họ chìm sâu trong tuyệt vọng, bi quan, tự ti và dằn vặt bản thân. Ngược lại, khi bước vào giai đoạn hưng cảm, tâm trạng của họ lại hưng phấn tột độ, suy nghĩ phóng túng, tự cao tự đại, tràn đầy năng lượng và dễ bị kích động. Những trạng thái đối lập này luân phiên chi phối cuộc sống của người bệnh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và thậm chí đe dọa tính mạng.
Một người đàn ông đang ôm đầu, biểu thị trạng thái mệt mỏi và tuyệt vọng thường thấy ở người trầm cảm
Tờ Sohu từng chia sẻ những cảm nhận của người bệnh rối loạn lưỡng cực. Ở giai đoạn trầm cảm, họ thường cảm thấy mệt mỏi tột độ, mất tinh thần, không thể học tập hay làm việc. Họ nhìn nhận bản thân thật đáng thương, đáng ghét và cảm thấy đã phụ lòng những người yêu thương. Trong những khoảnh khắc ấy, màn đêm mang lại chút lạnh lẽo và tĩnh lặng, và đôi khi, ý nghĩ tự hủy hoại xuất hiện như một lối thoát tạm thời.
Ngược lại, khi tâm trạng tốt, họ cảm thấy ánh nắng ấm áp, gió mát lành, trái tim rực lửa và tràn đầy tình yêu. Cuộc sống bỗng trở nên tươi đẹp và gần gũi. Họ khao khát theo đuổi ước mơ, làm những điều mình yêu thích, cảm thấy cuộc sống đang tỏa sáng và bản thân như được tái sinh. Mặt trời trở nên chân thực và vạn vật lại tươi đẹp lạ thường.
Điều trị rối loạn cảm xúc lưỡng cực
Hiện nay, việc điều trị rối loạn cảm xúc lưỡng cực đòi hỏi sự kết hợp đa phương pháp. Điều trị bằng thuốc theo chỉ định của bác sĩ là nền tảng cốt lõi, giúp ổn định tâm trạng. Khi kết hợp với liệu pháp tâm lý, hầu hết các triệu chứng của bệnh nhân có thể được kiểm soát hiệu quả, đồng thời cải thiện đáng kể giao tiếp xã hội và chất lượng cuộc sống.
Tuy nhiên, rối loạn lưỡng cực là một bệnh có khả năng tái phát suốt đời rất cao. Do đó, việc điều trị cần được duy trì lâu dài, kết hợp với việc nâng cao nhận thức về bệnh và khả năng tự quản lý bản thân là vô cùng quan trọng. Đặc biệt đối với nhóm thanh thiếu niên mắc chứng rối loạn lưỡng cực, nguyên tắc cha mẹ cùng tham gia điều trị cần được xem xét. Điều này giúp cha mẹ nhận biết rõ hơn về bệnh và các triệu chứng, đồng thời khuyến khích họ tích cực tham gia vào quá trình điều trị của con, từ đó nâng cao sự tuân thủ điều trị và giảm nguy cơ tái phát bệnh.