Ung thư đại trực tràng đang trở thành một trong những gánh nặng y tế toàn cầu, với tỷ lệ mắc và tử vong ngày càng gia tăng đáng báo động. Theo thống kê GLOBOCAN 2022, đây là bệnh ung thư đứng thứ 3 về tỷ lệ mắc và thứ 2 về tử vong. Điều đáng lo ngại là bệnh không chỉ giới hạn ở người cao tuổi mà còn có xu hướng trẻ hóa, với nhiều trường hợp được chẩn đoán dưới 45 tuổi.
Nguyên Nhân Chính Khiến Ung Thư Đại Trực Tràng Gia Tăng
Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Bình Nguyên cho biết, tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng tăng nhanh chủ yếu do hai yếu tố chính: lối sống và di truyền. Lối sống hiện đại, “Tây hóa” với chế độ ăn uống thiếu khoa học đóng vai trò quan trọng. Cụ thể, việc tiêu thụ nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, ít chất xơ, cùng với thói quen hút thuốc, lạm dụng rượu bia và ít vận động là những tác nhân hàng đầu.
Minh họa về ung thư đại trực tràng và gánh nặng bệnh tật toàn cầu
Những Ai Có Nguy Cơ Cao Mắc Ung Thư Đại Trực Tràng?
Các yếu tố nguy cơ mắc bệnh được chia thành hai nhóm chính:
Nhóm yếu tố không thể thay đổi
Đây là những yếu tố mà chúng ta không thể kiểm soát, bao gồm:
- Tuổi tác: Nguy cơ tăng cao ở những người trên 45 tuổi.
- Tiền sử bệnh: Viêm ruột mạn tính (như viêm đại trực tràng chảy máu, Crohn), tiền sử xạ trị vùng bụng hoặc chậu.
- Yếu tố di truyền: Gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng, đa polyp tuyến, hoặc khoảng 5% trường hợp liên quan đến đột biến gen như hội chứng Lynch.
Nhóm yếu tố có thể thay đổi
Những yếu tố này liên quan đến lối sống và thói quen, có thể điều chỉnh để giảm nguy cơ:
- Thừa cân, béo phì: Tăng nguy cơ mắc bệnh.
- Đái tháo đường type 2: Một yếu tố liên quan đến bệnh.
- Chế độ ăn uống không lành mạnh: Tiêu thụ nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, ít rau xanh và chất xơ.
- Lạm dụng rượu bia và thuốc lá: Góp phần đáng kể vào nguy cơ mắc bệnh.
Biện Pháp Giảm Nguy Cơ Mắc Bệnh Hiệu Quả
Mặc dù không có cách nào đảm bảo phòng ngừa 100%, nhưng chúng ta có thể chủ động kiểm soát nguy cơ theo hai hướng chính:
Thay đổi lối sống lành mạnh
- Kiểm soát cân nặng: Giảm cân nếu bị thừa cân hoặc béo phì.
- Tăng cường hoạt động thể chất: Tập luyện thường xuyên giúp giảm nguy cơ ung thư đại tràng và polyp.
- Chế độ ăn uống khoa học: Ăn nhiều rau xanh, hoa quả, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến sẵn.
- Hạn chế rượu bia và từ bỏ thuốc lá: Đây là hai yếu tố nguy cơ hàng đầu có thể loại bỏ.
Hình ảnh minh họa tác động tiêu cực của rượu bia và lối sống thiếu khoa học đến sức khỏe
Sàng lọc định kỳ – “Chìa khóa vàng” để phát hiện sớm
Sàng lọc là biện pháp hiệu quả nhất để phát hiện sớm các polyp tiền ung thư. Nếu polyp được cắt bỏ kịp thời, nguy cơ phát triển thành ung thư có thể giảm tới 90%. Hầu hết các trường hợp ung thư đại trực tràng đều bắt nguồn từ polyp, chúng thường mất khoảng 10 đến 15 năm để phát triển từ polyp nhỏ thành ung thư. Sàng lọc thường xuyên giúp phát hiện và loại bỏ polyp trước khi chúng có cơ hội biến đổi thành ác tính, hoặc phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm, dễ điều trị và có tiên lượng tốt hơn.
Thời Điểm và Phương Pháp Sàng Lọc Hiện Nay
Khi nào nên bắt đầu sàng lọc?
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, người từ 45 tuổi trở lên nên bắt đầu sàng lọc định kỳ, ngay cả khi không có bất kỳ triệu chứng nào. Đối với những người có yếu tố nguy cơ cao (tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc bệnh, tiền sử bệnh ruột viêm, nghi ngờ hội chứng ung thư đại trực tràng di truyền, tiền sử xạ trị vùng bụng hoặc chậu), việc sàng lọc cần được tiến hành sớm hơn, thậm chí từ 20-30 tuổi. Điều quan trọng là không nên chờ đợi các triệu chứng như đau bụng, rối loạn tiêu hóa kéo dài hay đi ngoài ra máu mới đi khám, vì khi đó bệnh thường đã ở giai đoạn tiến triển.
Các phương pháp sàng lọc phổ biến
Hiện nay có ba nhóm phương pháp sàng lọc chính:
-
Xét nghiệm phân:
- Xét nghiệm miễn dịch hóa học phân (FIT): Phát hiện máu ẩn trong phân bằng kháng thể, khuyến nghị thực hiện hàng năm.
- Xét nghiệm hồng cầu ẩn trong phân dựa trên guaiac độ nhạy cao (gFOBT): Cũng được khuyến nghị thực hiện hàng năm.
-
Xét nghiệm FIT-DNA: Kết hợp xét nghiệm FIT với việc phát hiện DNA bất thường trong phân, thực hiện 3 năm một lần.
-
Chụp CT đại tràng: Giúp phát hiện các tổn thương, nhưng không thể cắt bỏ polyp hay lấy mẫu sinh thiết.
-
Nội soi đại tràng: Phương pháp hiệu quả nhất, cho phép quan sát trực tiếp các tổn thương, cắt bỏ polyp hoặc ung thư giai đoạn sớm, và lấy mẫu sinh thiết khi cần thiết. Nếu các xét nghiệm không xâm lấn khác cho kết quả dương tính, nội soi đại tràng toàn bộ là bước tiếp theo cần thiết.
Lời Khuyên Từ Chuyên Gia: Chủ Động Phòng Ngừa Vì Một Cuộc Sống Khỏe Mạnh
Ung thư đại trực tràng là bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu chúng ta chủ động. Hãy xây dựng một lối sống lành mạnh, kiểm soát cân nặng và đặc biệt đừng bỏ qua việc sàng lọc định kỳ, ngay cả khi chưa có triệu chứng. Chẩn đoán ung thư đại trực tràng ở giai đoạn sớm giúp việc điều trị hiệu quả hơn, ít tốn kém hơn và cải thiện đáng kể thời gian sống cho bệnh nhân. Đừng để “mất bò mới lo làm chuồng”, việc phát hiện sớm chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe và kéo dài sự sống của bạn.