Sáng ngày 6-6, tại khu đất thuộc đường Nguyễn Văn Linh, ấp 12, xã Phong Phú, huyện Bình Chánh, TP.HCM, người dân địa phương đã bàng hoàng phát hiện một lượng lớn thuốc và thực phẩm chức năng bị vứt bỏ la liệt. Vụ việc không chỉ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng mà còn đặt ra những câu hỏi cấp thiết về công tác quản lý dược phẩm và an toàn thực phẩm, đồng thời cảnh báo về nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Hiện Trường Vụ Việc Và Phản Ứng Của Cơ Quan Chức Năng
Tại hiện trường, hàng ngàn vỉ thuốc cùng các hộp thực phẩm chức năng của nhiều nhãn hiệu khác nhau nằm vương vãi khắp nơi. Điều đáng chú ý là hầu hết các sản phẩm này đều thuộc các thương hiệu quen thuộc, được sản xuất tại Hà Nội và Thanh Hóa, với hạn sử dụng còn tới hơn 2 năm. Nhiều sản phẩm vẫn còn nguyên trong hộp hoặc thùng carton, bao gồm cả các loại si-rô.
Các sản phẩm này được quảng cáo với thành phần chiết xuất từ sụn cá mập, tổ yến, nhung hươu, nhân sâm, cây chùm ngây, và nguyên liệu nhập từ Mỹ, được giới thiệu là tốt cho phụ nữ mang thai, trẻ em, người già, cũng như người có tiền sử cao huyết áp. Đặc biệt, các sản phẩm dành cho trẻ em và phụ nữ có thai chiếm số lượng lớn nhất. Hiện trường cũng ghi nhận một số bao bì có dấu hiệu bị tẩy xóa, bong tróc thông tin.
Ngay sau khi nhận được tin báo, chính quyền địa phương đã nhanh chóng có mặt để phong tỏa, ghi nhận hiện trường và phục vụ công tác xử lý. Cùng ngày, các đơn vị nghiệp vụ của Công an TP.HCM cũng đã khẩn trương vào cuộc để xác minh, làm rõ vụ việc, truy tìm cá nhân hoặc tổ chức đã thực hiện hành vi vứt bỏ trái phép này.
Số lượng lớn thuốc và thực phẩm chức năng bị vứt bỏ la liệt tại hiện trường ở Bình Chánh
Quy Định Về Tiêu Hủy Dược Phẩm Và Thực Phẩm Chức Năng
Trước vụ việc nghiêm trọng này, đại diện Sở Y tế TP.HCM đã trích dẫn Thông tư 03/2020/TT-BYT của Bộ Y tế, quy định rõ các trường hợp thuốc bắt buộc phải tiêu hủy. Ngoài thuốc bị thu hồi, danh mục này còn bao gồm thuốc giả, thuốc nhập lậu, thuốc không rõ nguồn gốc, xuất xứ, thuốc hết hạn sử dụng, thuốc chứa chất cấm, thuốc sản xuất từ nguyên liệu không đạt chuẩn và các trường hợp bị xử phạt theo nghị định về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.
Thông tư cũng yêu cầu các cơ sở có thuốc bị tiêu hủy phải tự thành lập hội đồng hủy thuốc và quyết định phương pháp hủy phù hợp, đảm bảo việc tiêu hủy không gây hại cho con người, động vật và môi trường. Cơ sở phải báo cáo kết quả tiêu hủy kèm theo biên bản gửi về Sở Y tế địa phương, mà không cần văn bản đề nghị trước.
Đối với thực phẩm chức năng, Dược sĩ – Bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Thị Thanh Hương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Y Dược học Dân tộc TP.HCM, nhấn mạnh rằng việc tiêu hủy thực phẩm chức năng, dù là hàng thật hay giả, đều phải tuân thủ quy trình xử lý nghiêm ngặt. Bà cảnh báo: “Tất cả những sản phẩm liên quan đến thuốc hoặc thực phẩm chức năng đều có khả năng ảnh hưởng đến môi trường. Do đó, quy trình tiêu hủy cần phải có sự giám sát và báo cáo với cơ quan chức năng”. Các doanh nghiệp muốn tiêu hủy cần thu hồi về kho, lập hồ sơ báo cáo cơ quan quản lý, và thực hiện tiêu hủy theo quy định về rác thải y tế và rác thải đặc thù.
Dược sĩ Thanh Hương cũng đặc biệt cảnh báo về nguy cơ khi các sản phẩm còn nguyên bao bì và hạn sử dụng dài. Chúng rất dễ bị người dân nhặt lại, sử dụng hoặc tuồn ra thị trường, gây nguy hiểm lớn cho sức khỏe cộng đồng.
Trách Nhiệm Pháp Lý Và Yêu Cầu Xử Lý Nghiêm Minh
Luật sư Trương Văn Tuấn, Trưởng Văn phòng Luật sư Trạng Sài Gòn, nhận định vụ việc không chỉ là hồi chuông báo động về ý thức bảo vệ môi trường mà còn phơi bày những lỗ hổng trong công tác quản lý dược phẩm và thực phẩm chức năng, đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của các bên liên quan.
Trách nhiệm chính và trực tiếp nhất thuộc về cá nhân hoặc tổ chức đã vứt bỏ số thuốc và thực phẩm chức năng này. Hành vi vứt bỏ chất thải nguy hại (dược phẩm, hóa chất) không đúng nơi quy định là vi phạm nghiêm trọng Luật Bảo vệ môi trường 2020. Cá nhân, tổ chức vi phạm sẽ phải đối mặt với các biện pháp xử phạt hành chính, bao gồm phạt tiền và buộc phải thu gom, xử lý toàn bộ chất thải theo đúng quy định.
Trách nhiệm tiếp theo thuộc về nhà sản xuất hoặc nhà phân phối, bán lẻ, tùy thuộc vào nguồn gốc và tình trạng của số sản phẩm đang được cơ quan chức năng làm rõ:
- Trường hợp sản phẩm là hàng giả, hàng kém chất lượng, hoặc không rõ nguồn gốc: Các đối tượng sản xuất và buôn bán hàng giả phải chịu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 194 Bộ Luật Hình sự 2015, tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh có mức hình phạt cao nhất là tử hình nếu thuộc trường hợp đặc biệt nghiêm trọng và gây hậu quả lớn cho xã hội. Đơn vị phân phối/bán lẻ nếu liên quan đến việc lưu thông hàng giả cũng sẽ bị liên đới chịu trách nhiệm.
- Trường hợp sản phẩm là hàng thật nhưng bị vứt bỏ: Các cơ sở kinh doanh dược và thực phẩm chức năng có trách nhiệm thu hồi và xử lý sản phẩm không đảm bảo chất lượng, hết hạn sử dụng. Quy trình tiêu hủy phải được thực hiện an toàn, đúng quy định, không gây ô nhiễm môi trường và có sự giám sát của Sở Y tế.
Luật sư Trương Văn Tuấn cũng nhấn mạnh rằng việc một số lượng lớn sản phẩm bị tuồn ra ngoài và vứt bỏ trái phép cho thấy sự yếu kém hoặc cố ý vi phạm quy trình quản lý và tiêu hủy của đơn vị sở hữu số hàng này. Đơn vị này phải chịu trách nhiệm về việc để thất thoát sản phẩm và không tuân thủ quy định về tiêu hủy, bị xử phạt hành chính và chịu toàn bộ chi phí cho việc thu gom, xử lý hậu quả.
Việc điều tra và xử lý nghiêm minh vụ việc không chỉ nhằm răn đe mà còn là cơ hội để rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý trong lĩnh vực dược phẩm và an toàn thực phẩm, qua đó bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường sống của cộng đồng.