Đột quỵ não là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và để lại di chứng nặng nề, với tỷ lệ khuyết tật cao ở những người sống sót. Mặc dù công tác truyền thông đã giúp tăng nhận thức, tỷ lệ bệnh nhân đột quỵ đến viện sớm trong “giờ vàng” tại Việt Nam vẫn còn thấp, chỉ khoảng 20%, một con số rất khiêm tốn so với thế giới. Do đó, việc nâng cao hiểu biết về cách xử lý đúng đắn khi phát hiện người thân có dấu hiệu đột quỵ là vô cùng cấp thiết.
PGS.TS. Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, đã đưa ra những khuyến cáo quan trọng về 6 việc cần thực hiện và 3 điều tuyệt đối không nên làm để tăng cơ hội cứu sống và giảm thiểu di chứng cho bệnh nhân.
6 Điều Tuyệt Đối Cần Làm Khi Phát Hiện Dấu Hiệu Đột Quỵ
Theo PGS.TS. Mai Duy Tôn, đột quỵ não có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng và dẫn đến tàn tật vĩnh viễn. Vì vậy, hành động nhanh chóng để đưa bệnh nhân đến bệnh viện trong “giờ vàng” là yếu tố then chốt. Dưới đây là những việc cần thực hiện ngay lập tức:
1. Lập Tức Gọi Xe Cấp Cứu 115
Việc gọi 115 là lựa chọn thông minh nhất. Đội ngũ y tế 115 không chỉ có kinh nghiệm xử lý các tình huống khẩn cấp mà còn được trang bị đầy đủ để hỗ trợ bệnh nhân trên đường đến bệnh viện, giúp giảm nhẹ tác động của đột quỵ. Quan trọng hơn, xe cấp cứu sẽ đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế có khả năng thực hiện kỹ thuật cấp cứu đột quỵ chuyên sâu và nhanh chóng nhất.
2. Thông Báo Rõ “Đột Quỵ Não” Với Cấp Cứu 115
Khi gọi 115, hãy thông báo rõ ràng rằng bạn nghi ngờ bệnh nhân bị đột quỵ não. Thông tin này giúp nhân viên cấp cứu chuẩn bị phương tiện y tế phù hợp và chọn bệnh viện chuyên điều trị đột quỵ trước khi di chuyển bệnh nhân.
3. Theo Dõi Triệu Chứng Và Hỏi Thông Tin Bệnh Nhân
Trong khi chờ xe cấp cứu, hãy cố gắng hỏi bệnh nhân càng nhiều thông tin càng tốt, bởi vì khi đến bệnh viện, họ có thể không giao tiếp được. Ghi lại các loại thuốc đang dùng, tiền sử bệnh (tăng huyết áp, bệnh tim, tiểu đường, ngưng thở khi ngủ…), thời điểm khởi phát đột quỵ và tất cả các triệu chứng quan sát được. Những thông tin này cực kỳ hữu ích cho bác sĩ trong quá trình chẩn đoán và điều trị.
4. Khuyến Khích Bệnh Nhân Nằm Xuống Với Tư Thế Đầu Cao
Nếu bệnh nhân đang ngồi hoặc đứng, hãy nhẹ nhàng khuyến khích họ nằm nghiêng, kê đầu cao. Nới lỏng quần áo để người bệnh cảm thấy thoải mái hơn. Tư thế này giúp cải thiện lưu lượng máu đến não. Tuyệt đối không cố gắng di chuyển bệnh nhân nếu họ bị ngã.
5. Thực Hiện Hồi Sinh Tim Phổi (CPR) Nếu Cần
Một số bệnh nhân có thể bất tỉnh trong cơn đột quỵ. Trong trường hợp này, hãy kiểm tra hô hấp và mạch của họ. Nếu không cảm nhận được mạch, hãy bắt đầu thực hiện hồi sinh tim phổi ngay lập tức.
6. Giữ Bình Tĩnh
Cố gắng giữ bình tĩnh trong suốt quá trình chờ đợi xe cấp cứu 115. Sự bình tĩnh của người thân sẽ giúp ích rất nhiều cho việc xử lý tình huống và hỗ trợ bệnh nhân.
3 Điều Tuyệt Đối Không Nên Làm Với Bệnh Nhân Đột Quỵ
Bên cạnh những việc cần làm, PGS. Mai Duy Tôn cũng đặc biệt khuyến cáo 3 điều sau đây mà người thân tuyệt đối không nên làm đối với bệnh nhân đột quỵ não, để tránh gây ra những hậu quả đáng tiếc:
1. Không Được Cho Người Bệnh Uống Bất Kỳ Loại Thuốc Nào
Mặc dù aspirin là một chất làm loãng máu, nhưng tuyệt đối không được cho bệnh nhân đột quỵ uống aspirin hay bất kỳ loại thuốc nào khác. Đột quỵ không chỉ do cục máu đông gây ra mà còn có thể do vỡ mạch máu não. Việc dùng thuốc làm loãng máu trong trường hợp đột quỵ xuất huyết có thể khiến tình trạng trở nên tồi tệ hơn. Đã có nhiều trường hợp đáng tiếc khi người nhà tự ý cho bệnh nhân uống “An cung” hoặc các loại thuốc không rõ nguồn gốc.
2. Không Cho Bệnh Nhân Ăn Hoặc Uống Bất Cứ Thứ Gì
Tránh tuyệt đối việc đưa thức ăn hoặc nước uống cho người bị đột quỵ. Bệnh nhân đột quỵ thường có thể không tỉnh táo hoàn toàn và có nguy cơ bị rối loạn nuốt. Việc cố gắng cho ăn uống có thể dẫn đến nghẹn, sặc, gây suy hô hấp và hậu quả nghiêm trọng hơn là viêm phổi.
3. Không Để Người Bệnh Tự Đi Xe Đến Bệnh Viện
Các triệu chứng đột quỵ có thể rất khó nhận biết rõ ràng ngay từ đầu. Dù bệnh nhân có thể cảm thấy bất ổn nhưng không nghĩ đến đột quỵ. Nếu bạn nghi ngờ người bệnh đang bị đột quỵ, tuyệt đối không để họ tự lái xe hoặc tự đi xe máy/taxi đến bệnh viện. Hãy gọi 115 và chờ đợi sự giúp đỡ chuyên nghiệp.
Hình ảnh minh họa ba việc tuyệt đối không nên làm với người bị đột quỵ để tránh hậu quả nghiêm trọng.
Khi có một trong những dấu hiệu trên (méo miệng, nói ngọng, yếu liệt tay chân một bên, mất thị lực đột ngột…), cần gọi cấp cứu 115 và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được điều trị kịp thời.
“Thời Gian Vàng” Trong Đột Quỵ Não: Cuộc Đua Với Từng Giây Phút
“Đột quỵ não – Thời gian là não!” Câu nói này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chạy đua với thời gian để đưa bệnh nhân đến viện sớm nhất có thể khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ. Những dấu hiệu điển hình bao gồm méo miệng một bên, nói ngọng hoặc thất ngôn, yếu liệt hoặc tê bì tay chân một bên, mất thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt. Chúng ta không thể lãng phí bất kỳ giây phút nào để nằm chờ đợi sự hồi phục tự nhiên hay tự điều trị theo các phương pháp dân gian truyền miệng.
Cơ hội sử dụng thuốc tiêu sợi huyết chỉ kéo dài trong vòng 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng. Đối với can thiệp lấy huyết khối, “cửa sổ thời gian” là 6 giờ đầu, và trong một số trường hợp đặc biệt có thể kéo dài tới 24 giờ. Điều trị càng sớm, tỷ lệ thành công càng cao và khả năng phục hồi càng tốt.
“Thời gian vàng” hay “thời gian là não” là cụm từ để chỉ rõ rằng mỗi phút trì hoãn trong điều trị đột quỵ não đều gây ra những tổn thương não không thể phục hồi. Tế bào não sẽ bắt đầu chết chỉ trong vài phút nếu không được cấp đủ máu và oxy. Đặc biệt trong đột quỵ thiếu máu não do tắc mạch máu lớn, mỗi giây trôi qua có khoảng 32.000 tế bào não chết, và mỗi phút trôi qua, con số này lên đến 1,9 triệu tế bào. Thậm chí, mỗi giờ trôi qua tương đương với việc mất đi 3,6 năm tuổi thọ của một người bình thường (trong trường hợp bệnh nhân may mắn sống sót).
PGS. Tôn nhấn mạnh rằng “thời gian vàng” trong đột quỵ thiếu máu não là 270 phút nếu sử dụng thuốc tiêu huyết khối, hoặc trong khoảng 6-8 giờ (thậm chí 24 giờ trong một số trường hợp) nếu thực hiện lấy huyết khối cơ học khi tắc động mạch lớn trong não. Tuy nhiên, bệnh nhân được điều trị càng sớm trong khoảng thời gian này thì cơ hội phục hồi, ít để lại di chứng càng cao. Ngược lại, điều trị càng muộn trong “cửa sổ thời gian” này, cơ hội phục hồi sẽ giảm đáng kể. Do đó, lời khuyên là khi phát hiện bệnh nhân đột quỵ, cần đưa họ vào viện ngay lập tức để điều trị càng sớm càng hiệu quả.