Mặc dù Việt Nam là một quốc gia nhiệt đới với ánh nắng dồi dào, nhưng thực trạng đáng báo động hiện nay là một tỷ lệ lớn người dân Việt đang thiếu hụt vitamin D một cách nghiêm trọng. Theo TS.BS Trần Thị Minh Hạnh, Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, nguyên nhân chính là do thói quen sợ nắng, ít ra ngoài hoặc che chắn quá kỹ lưỡng khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.
Tại Sao Người Việt Thiếu Vitamin D Dù Sống Ở Xứ Nắng?
Vitamin D đóng vai trò thiết yếu cho nhiều chức năng trong cơ thể, nhưng nguồn cung cấp từ thực phẩm lại rất hạn chế. Nguồn chính và hiệu quả nhất để cơ thể tổng hợp vitamin D là thông qua ánh nắng mặt trời. Khi da tiếp xúc với tia UVB, quá trình tổng hợp tiền vitamin D diễn ra và sau đó được chuyển hóa thành vitamin D hoạt tính, dạng mà cơ thể có thể sử dụng.
Các khảo sát gần đây cho thấy, khoảng 50% người Việt đang ở trong tình trạng thiếu hoặc không đủ vitamin D, đặc biệt là ở phụ nữ và người lớn tuổi. Phụ nữ thường có xu hướng che kín cơ thể, sử dụng kem chống nắng toàn thân mỗi khi ra ngoài vì lo ngại về vấn đề thẩm mỹ như sạm da. Trong khi đó, người cao tuổi có khả năng tổng hợp vitamin D ở da suy giảm đáng kể và thường có lối sống ít vận động, ít ra ngoài trời.
Người dân Việt Nam thường xuyên che chắn kỹ lưỡng khi ra ngoài trời nắng
Để cơ thể tổng hợp vitamin D hiệu quả nhất, BS Minh Hạnh khuyến nghị thời điểm lý tưởng để tắm nắng là từ 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều. Dấu hiệu nhận biết nắng “có tác dụng” là khi bóng của bạn bằng hoặc ngắn hơn chiều cao của chính mình. Chỉ cần khoảng 5 đến 10 phút tiếp xúc trực tiếp da các vùng như tay, chân hoặc lưng với ánh nắng là đủ để cơ thể tổng hợp lượng vitamin D cần thiết.
Vitamin D: Chìa Khóa Cho Sức Khỏe Toàn Diện
Từ lâu, vitamin D đã được biết đến với vai trò quan trọng đối với hệ xương khớp. Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây đã mở rộng hiểu biết của chúng ta về tầm ảnh hưởng sâu rộng của loại vitamin này đến nhiều hệ cơ quan khác trong cơ thể, bao gồm hệ miễn dịch, tim mạch, nội tiết và chuyển hóa năng lượng.
Vai Trò Với Hệ Miễn Dịch và Phòng Chống Nhiễm Trùng
Ở cấp độ tế bào, vitamin D có khả năng điều hòa phản ứng viêm và tăng tiết peptide kháng khuẩn, từ đó giúp cơ thể chống lại các bệnh nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm khuẩn hô hấp. Việc thiếu hụt vitamin D có thể làm tăng rõ rệt nguy cơ mắc và mức độ nghiêm trọng của các bệnh nhiễm trùng hô hấp cấp tính.
Liên Quan Đến Các Bệnh Mạn Tính Không Lây Nhiễm
Vitamin D cũng có mối liên hệ chặt chẽ với các bệnh mạn tính không lây. Tình trạng thiếu hụt vitamin D là một yếu tố góp phần vào quá trình mất xương, loãng xương, béo bụng, hội chứng chuyển hóa và đái tháo đường type 2. Theo BS Minh Hạnh, “Vitamin D giúp tăng độ nhạy insulin, giảm viêm và stress oxy hóa, từ đó giảm nguy cơ đái tháo đường và các biến chứng của bệnh này.”
Một số bằng chứng khoa học còn chỉ ra rằng nồng độ vitamin D thấp có thể liên quan đến nguy cơ mắc ung thư, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và bệnh tim mạch. Đối với bệnh nhân COPD, việc bổ sung vitamin D đã được chứng minh là giúp cải thiện chức năng phổi và giảm tần suất các đợt suy hô hấp cấp.
Người Việt che chắn kỹ lưỡng khi di chuyển ngoài trời để tránh nắng, góp phần làm gia tăng tình trạng thiếu vitamin D
Khuyến Nghị Và Lưu Ý Khi Bổ Sung Vitamin D
Chỉ cần khoảng 10 phút phơi nắng đúng cách mỗi ngày là đã đủ để duy trì nồng độ vitamin D tối ưu trong cơ thể. Tuy nhiên, nhiều người lại có thói quen tắm nắng vào sáng sớm hoặc cuối chiều – những thời điểm mà tia UVB yếu, gần như không có tác dụng tổng hợp vitamin D.
Đối với trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 12 tháng tuổi, bác sĩ khuyến cáo không nên phơi nắng vào giờ nắng gắt. Với nhóm tuổi này, việc bổ sung vitamin D đường uống theo chỉ định của bác sĩ là rất cần thiết. Những người làm việc văn phòng hoặc người lớn tuổi ít ra ngoài cũng nên kiểm tra nồng độ vitamin D trong máu và bổ sung hợp lý để tránh thiếu hụt kéo dài.
BS Hạnh cũng nhấn mạnh rằng: “Vitamin D là vitamin tan trong chất béo, nên nếu dùng quá liều sẽ tích tụ trong cơ thể và gây hại. Do đó, việc bổ sung cần được cá thể hóa – tùy theo lối sống, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ.”
Một vấn đề đáng lưu ý khác là tình trạng thiếu vận động và ít tiếp xúc ánh nắng ở trẻ em và học sinh Việt Nam hiện nay, do lịch học dày đặc và thiếu các tiết học ngoài trời. “Các hoạt động ngoài trời không chỉ giúp tổng hợp vitamin D mà còn cải thiện tâm lý, tăng khả năng tập trung và phát triển thể chất. Não bộ cũng cần được nghỉ ngơi và làm mới bằng vận động. Khi sức khỏe tốt, học tập mới hiệu quả,” bà nhấn mạnh.
Cuối cùng, BS Minh Hạnh lưu ý rằng tia UVB không thể xuyên qua kính hay quần áo, vì vậy việc “ngồi trong nhà cạnh cửa sổ đầy nắng” không giúp cơ thể tạo vitamin D. Sau khi tắm nắng đúng cách trong thời gian ngắn, bạn hoàn toàn có thể sử dụng kem chống nắng hoặc che chắn lại để bảo vệ da mà không cần lo ngại da bị sạm.