Vào ngày 27/10/2025, một trường hợp ngộ độc nghiêm trọng đã được ghi nhận tại Khoa Cấp cứu – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Bệnh nhân N.T.S, 78 tuổi, trú tại xã Mê Linh, TP Hà Nội, đã phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch với biểu hiện sốc tim nặng do rối loạn nhịp sau khi sử dụng củ ấu tầu, một loại thảo dược dân gian được cho là có độc tính cao nếu không được chế biến đúng cách.
Ngộ độc củ ấu tầu: Từ kinh nghiệm cũ đến hiểm họa mới
Theo lời kể của người nhà, bà S. có tiền sử đau khớp kéo dài và đã từng sử dụng củ ấu tầu cách đây 20 năm, sau đó tình trạng đau khớp có thuyên giảm. Gần đây, khi cơn đau tái phát, bà đã đặt mua “củ ấu tầu” qua mạng từ một nguồn ở vùng cao, với ý định nấu nước uống để chữa khớp.
Mặc dù được hướng dẫn chỉ nên dùng 1-2 củ mỗi tuần, nhưng do muốn nhanh chóng giảm đau, bệnh nhân đã tự ý sắc liền 5 củ để uống. Khoảng 30 phút sau khi uống, bà S. bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, buồn nôn, nôn mửa và nhanh chóng rơi vào tình trạng tụt huyết áp nghiêm trọng, cùng với rối loạn nhịp tim. Khi nhập viện, bà mệt lả, da tái lạnh, mạch loạn hoàn toàn và huyết áp tụt sâu còn 50/30 mmHg, biểu hiện của sốc tim.
Cụ bà 78 tuổi bị sốc tim nặng sau khi uống nước sắc từ củ ấu tầu mua trên mạng
Người bệnh mang theo loại củ ấu đến bệnh viện để tìm hiểu.
Cuộc chiến giành sự sống tại Khoa Cấp cứu
Tại Khoa Cấp cứu, ThS.BS Ninh Thị Ngọc cùng ê-kíp đã lập tức thực hiện các biện pháp hồi sức tích cực. Bệnh nhân được truyền dịch chống sốc, sử dụng thuốc chống rối loạn nhịp và đặt monitor để theo dõi liên tục, đặc biệt chú ý đến ngoại tâm thu thất chùm đôi – chùm ba – một dạng rối loạn nhịp tim đặc biệt nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong. Song song đó, các bác sĩ đã tiến hành rửa dạ dày, dùng than hoạt tính và theo dõi sát sao các dấu hiệu nhiễm độc lên hệ thần kinh và tim mạch.
ThS.BS Ngọc chia sẻ: “Độc chất chính trong củ ấu tầu là aconitin, một alcaloid cực độc có khả năng gây rối loạn dẫn truyền tim như nhịp chậm, ngoại tâm thu thất, co giật, mất ý thức và có thể tử vong nhanh chóng. Đây là một ca ngộ độc do dùng quá liều củ ấu tầu, nhưng may mắn là bệnh nhân được đưa vào viện sớm và xử trí đúng phác đồ, nhờ đó đã qua được cơn nguy kịch.”
Sau khoảng 3 giờ điều trị tích cực, tình trạng huyết động của bệnh nhân đã ổn định, nhịp tim trở lại bình thường và liều thuốc chống rối loạn nhịp được giảm dần. Bệnh nhân đã tỉnh táo, tiếp xúc tốt và các chỉ số sinh tồn đều ổn định.
Bệnh nhân 78 tuổi hồi phục sau ngộ độc củ ấu tầu nguy hiểm
Hiện bệnh nhân vẫn đang được theo dõi sát tại Khoa Cấp cứu để phòng nguy cơ loạn nhịp tái phát hoặc ảnh hưởng thần kinh muộn sau ngộ độc.
Lời cảnh báo từ chuyên gia về “thần dược” củ ấu tầu
Theo ThS.BS Ninh Thị Ngọc, độc tố aconitin có khả năng gây ảnh hưởng kéo dài đến dẫn truyền tim. Do đó, dù bệnh nhân đã qua cơn nguy kịch, việc theo dõi y tế vẫn cần được duy trì ít nhất 2-3 ngày để đảm bảo an toàn.
Củ ấu tầu, còn được biết đến với các tên gọi khác như ấu tẩu, ô đầu, phụ tử, là loại cây thường mọc ở vùng núi cao phía Bắc Việt Nam và các tỉnh miền núi Trung Quốc. Trong Đông y, vị thuốc này chỉ được sử dụng sau khi đã qua chế biến kỹ lưỡng (gọi là phụ tử chế) với liều lượng cực nhỏ để xoa bóp hoặc điều trị ngoại trú dưới sự kiểm soát chặt chẽ của thầy thuốc. Ngược lại, củ tươi hoặc củ sống (như trường hợp bệnh nhân đã sử dụng) chứa hàm lượng độc chất rất cao. Chỉ khoảng 2mg aconitin đã có thể gây rối loạn nhịp tim và 5mg có thể gây tử vong, tương đương với việc sử dụng chỉ vài củ nhỏ.
Các bác sĩ đặc biệt khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự ý mua, sắc uống hay ngâm rượu củ ấu tầu, cũng như bất kỳ loại thảo dược nào có độc tính cao nếu chưa được chế biến đúng cách và không có chỉ định từ chuyên gia y tế. Người dân không nên tin vào các hướng dẫn truyền miệng hoặc thông tin lan truyền trên mạng về việc “củ ấu tầu chữa đau khớp”, bởi rất nhiều sản phẩm được rao bán không rõ nguồn gốc, chưa qua kiểm định chất lượng và tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như chóng mặt, buồn nôn, tê môi, loạn nhịp tim hoặc tụt huyết áp sau khi sử dụng bất kỳ loại thảo dược nào, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời, tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.