Thói quen thưởng thức trà, cà phê hay các loại nước thảo mộc nóng đã từ lâu trở thành một phần quen thuộc trong nhịp sống của nhiều người. Một tách đồ uống bốc khói không chỉ đánh thức vị giác mà còn mang lại cảm giác thư giãn, ấm áp giữa những bộn bề. Tuy nhiên, đằng sau khoảnh khắc dễ chịu ấy là một câu hỏi quan trọng về sức khỏe mà giới chuyên môn ngày càng quan tâm: liệu việc tiêu thụ đồ uống ở nhiệt độ quá cao có gây hại cho cơ thể, đặc biệt là thực quản?
Các nghiên cứu hiện tại chưa tìm thấy bằng chứng thuyết phục về mối liên hệ giữa đồ uống nóng và ung thư vòm họng. Đối với ung thư dạ dày, dữ liệu vẫn còn mâu thuẫn và chưa đưa ra kết luận rõ ràng. Tuy nhiên, với ung thư thực quản – cơ quan có nhiệm vụ dẫn thức ăn từ miệng xuống dạ dày – mối liên hệ với nhiệt độ đồ uống đã được ghi nhận tương đối rõ ràng.
Năm 2016, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) – một cơ quan trực thuộc Tổ chức Y tế Thế giới – đã xếp việc tiêu thụ đồ uống ở nhiệt độ trên 65°C vào nhóm 2A, tức “có thể gây ung thư cho con người”. Đáng chú ý, phân loại này nhấn mạnh yếu tố rủi ro nằm ở nhiệt độ của đồ uống, chứ không phải bản thân trà, cà phê hay bất kỳ loại đồ uống cụ thể nào.
Kết luận của IARC phần lớn dựa trên dữ liệu từ Nam Mỹ, nơi người dân có thói quen uống maté, một loại nước thảo mộc truyền thống, ở mức nhiệt khoảng 70°C. Tại đây, những người tiêu thụ maté rất nóng với tần suất cao được ghi nhận có nguy cơ mắc ung thư thực quản cao hơn đáng kể. Các nghiên cứu sau đó tại Trung Đông, châu Phi và một số quốc gia châu Á cũng ghi nhận xu hướng tương tự ở nhóm người thường xuyên uống đồ uống ở mức “rất nóng”.
Thức uống nóng phổ biến trong văn hóa nhiều quốc gia, tiềm ẩn nguy cơ cho sức khỏe thực quản
Trong nhiều năm, dữ liệu tại châu Âu còn hạn chế, khiến giới khoa học thận trọng khi áp dụng kết luận trên cho các quần thể phương Tây. Tuy nhiên, một nghiên cứu quy mô lớn với gần 500.000 người trưởng thành tại Vương quốc Anh, được công bố vào năm 2025, đã bổ sung một mảnh ghép thông tin quan trọng. Kết quả cho thấy, những người uống từ 8 cốc trà hoặc cà phê rất nóng mỗi ngày có nguy cơ phát triển ung thư thực quản cao gần gấp 6 lần so với nhóm không uống đồ uống nóng. Dù vậy, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng rủi ro tăng mạnh chủ yếu xuất hiện ở nhóm tiêu thụ lượng lớn và lặp lại trong thời gian dài. Nói cách khác, thói quen uống nhiều và duy trì trong nhiều năm mới tạo ra khác biệt rõ rệt về nguy cơ.
Nhiệt độ cao gây tổn thương thực quản như thế nào?
Giải thích phổ biến nhất hiện nay về tác động của đồ uống nóng là “chấn thương nhiệt”. Khi chất lỏng quá nóng đi qua, lớp niêm mạc mỏng manh của thực quản có thể bị tổn thương. Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại trong thời gian dài, các tế bào bị kích thích tái tạo liên tục, làm tăng nguy cơ xuất hiện những biến đổi bất thường, tiền đề cho sự phát triển của ung thư.
Giả thuyết này không phải là mới. Cách đây gần một thế kỷ, các nhà khoa học đã đặt ra vấn đề về tác động của nhiệt đối với mô thực quản. Các nghiên cứu hiện đại trên động vật tiếp tục củng cố nhận định đó. Trong một thí nghiệm, chuột uống nước ở mức 70°C xuất hiện tổn thương tiền ung thư sớm và nhiều hơn đáng kể so với nhóm uống ở nhiệt độ thấp hơn.
Một hướng lý giải khác cho rằng nhiệt độ cao có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của thực quản, khiến cơ quan này dễ bị tổn thương hơn bởi axit dạ dày trào ngược. Sự kết hợp giữa chấn thương nhiệt và tình trạng viêm mạn tính do trào ngược có thể tạo thành một “vòng xoắn” tổn thương kéo dài theo năm tháng, đẩy nhanh quá trình biến đổi tế bào.
Không chỉ nhiệt độ, mà còn là cách uống
Điều đáng chú ý là không phải mọi cách uống đồ nóng đều mang mức rủi ro như nhau. Một nghiên cứu đo trực tiếp nhiệt độ trong thực quản khi người tham gia uống cà phê cho thấy kích cỡ ngụm uống có ảnh hưởng đáng kể đến mức tăng nhiệt bên trong cơ thể.
Một ngụm lớn khoảng 20 ml cà phê ở 65°C có thể khiến nhiệt độ trong thực quản tăng thêm tới 12°C – mức đủ để gây “sốc nhiệt” cục bộ và làm tổn thương niêm mạc. Ngược lại, những ngụm nhỏ, uống chậm và cách quãng ít tạo ra biến động nhiệt đột ngột. Điều này gợi ý rằng thói quen uống vội, uống liền nhiều ngụm lớn khi đồ uống còn bốc khói mới là yếu tố đáng lo ngại, làm tăng nguy cơ tổn thương.
Cốc trà hoặc cà phê nóng bốc hơi, thể hiện nhiệt độ cao của đồ uống
Trong thực tế, cà phê thường được pha ở nhiệt độ gần điểm sôi của nước. Nhiều cửa hàng còn phục vụ đồ uống mang đi ở mức khoảng 85–90°C để đảm bảo khi đến tay người dùng vẫn còn ấm. Tuy nhiên, các tính toán về cân bằng giữa hương vị và an toàn cho thấy khoảng 57,8°C có thể là mức phục vụ tối ưu: đủ ấm để giữ trọn mùi vị thơm ngon, nhưng giảm đáng kể nguy cơ gây tổn thương nhiệt cho thực quản.
Khuyến nghị từ chuyên gia để bảo vệ sức khỏe
Để giảm thiểu nguy cơ tiềm ẩn từ thói quen uống đồ nóng, các bác sĩ tiêu hóa khuyến nghị một số biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả:
- Chờ đợi đủ thời gian: Hãy chờ khoảng 5 phút trước khi uống; nhiệt độ của đồ uống có thể giảm 10–15°C trong thời gian này, giúp làm nguội đáng kể.
- Mở nắp cốc: Nếu bạn dùng cốc có nắp đậy mang đi, hãy mở nắp để tăng tốc độ tản nhiệt.
- Hạ nhiệt chủ động: Khuấy đều, thổi nhẹ hoặc thêm một chút sữa, nước mát (nếu phù hợp với loại đồ uống) để hạ nhiệt nhanh hơn.
- Uống ngụm nhỏ: Luôn uống một ngụm nhỏ trước để “thử nhiệt”, tránh nuốt một lượng lớn khi đồ uống còn quá nóng.
Điểm mấu chốt không nằm ở việc bạn phải từ bỏ hoàn toàn trà hay cà phê, mà là điều chỉnh thói quen tiêu thụ. Nguy cơ chủ yếu đến từ việc uống quá nóng, quá nhanh và với lượng lớn, lặp lại trong nhiều năm. Việc giữ nhịp thưởng thức chậm rãi, kiên nhẫn chờ đồ uống nguội bớt không chỉ giúp bảo vệ thực quản khỏi những tổn thương không đáng có mà còn cho phép người thưởng thức cảm nhận trọn vẹn hương vị tinh tế của đồ uống. Bằng cách thay đổi những thói quen nhỏ, chúng ta có thể tận hưởng niềm vui từ đồ uống nóng một cách an toàn và lành mạnh hơn.