Giữa tháng 4 năm 2026, một loại nước lạ với tên gọi “nậm thoong” đã bắt đầu xuất hiện và lan rộng nhanh chóng tại xã Lao Bảo, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị. Đây không phải là đồ uống đóng chai thông thường mà là một loại nước được nấu từ lá cây Kratom, thường được đựng trong các chai nhựa lớn và bán với giá thành rất rẻ. Hiện tượng này đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về một dạng chất kích thích trá hình mới, đặc biệt đáng lo ngại khi nhắm vào giới trẻ.
Hiện Tượng “Nậm Thoong” Lan Rộng Nơi Vùng Biên Giới
Tên gọi “nậm thoong” bắt nguồn từ tiếng Lào, với “nậm” nghĩa là nước và “thoong” là cách gọi dân gian của cây Kratom, cho thấy rõ nguồn gốc xuyên biên giới của loại đồ uống này. Với vị trí là khu vực giao thương sầm uất, Lao Bảo thường xuyên đối mặt với sự xâm nhập của các sản phẩm lạ. Tuy nhiên, tốc độ lây lan của “nậm thoong” đã khiến các cơ quan chức năng đặc biệt quan ngại.
Điểm đáng chú ý là hình thức tiêu thụ mang tính tập thể, với nhiều nhóm thanh thiếu niên tụ tập tại các công viên, khu vui chơi để cùng nhau sử dụng. Những chai nhựa 1,5 lít màu vàng nhạt hoặc nâu nhạt xuất hiện tràn lan, cùng với nhiều vỏ chai bị vứt bỏ sau khi dùng, phản ánh một “tiểu văn hóa” tiêu dùng mới mang tính bầy đàn và dễ lây lan.
Yếu tố giá rẻ cũng là một điểm mấu chốt. Chỉ với vài chục nghìn đồng cho một chai lớn, “nậm thoong” trở thành lựa chọn dễ tiếp cận đối với học sinh các cấp THCS và THPT. Với tâm lý tò mò và thích trải nghiệm, nhiều em học sinh nhanh chóng bị cuốn vào trào lưu này, điều này cho thấy một chiến lược thâm nhập thị trường ngầm, đánh trực diện vào nhóm đối tượng dễ bị tổn thương.
Kratom: “Hai Bộ Mặt” Của Chất Gây Nghiện Tiềm Ẩn
Theo Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thuộc Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cây Kratom (tên khoa học Mitragyna speciosa) là một loài cây nhiệt đới thuộc họ cà phê (Rubiaceae), phổ biến ở Đông Nam Á. Lá cây này chứa hơn 40 loại alkaloid, tức các hợp chất hữu cơ có khả năng tác động mạnh lên hệ thần kinh.
Trong số đó, mitragynine và 7-hydroxymitragynine là hai hoạt chất quan trọng nhất. Mitragynine chiếm phần lớn hàm lượng alkaloid trong lá. Ở liều thấp, chất này hoạt động như một chất kích thích nhẹ, giúp người dùng tỉnh táo, tăng cường năng lượng, có tác dụng tương tự cà phê nhưng mạnh hơn.
Lá cây Kratom tươi, nguyên liệu chính để chế biến "nậm thoong"
Tuy nhiên, khi liều lượng tăng lên, cơ chế tác động của Kratom thay đổi hoàn toàn. Các hoạt chất bắt đầu tương tác với các thụ thể opioid trong não – đây là nhóm thụ thể liên quan đến cảm giác giảm đau và khoái cảm, cũng là cơ chế hoạt động của các chất gây nghiện mạnh như morphine hay heroin. Điều đáng nói là 7-hydroxymitragynine, dù chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ, nhưng lại có tác dụng rất mạnh, gắn vào thụ thể opioid với hiệu lực cao hơn nhiều so với mitragynine. Khi đó, người dùng có thể rơi vào trạng thái “phê”, buồn ngủ và mất kiểm soát cảm xúc.
Nói một cách đơn giản, Kratom có hai “bộ mặt”: liều thấp tạo cảm giác tỉnh táo, nhưng liều cao lại gây ức chế thần kinh tương tự thuốc phiện. Chính sự chuyển đổi tác dụng này khiến người dùng dễ lạm dụng mà không nhận thức được đầy đủ những nguy cơ tiềm ẩn.
Những Hệ Lụy Khôn Lường Từ “Nậm Thoong”
Việc sử dụng “nậm thoong” không chỉ dừng lại ở cảm giác nhất thời mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe và xã hội. Nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng Kratom có thể gây lệ thuộc nếu sử dụng kéo dài. Người dùng sẽ cần tăng liều để đạt được hiệu quả như ban đầu, dẫn đến một vòng xoáy nghiện ngập nguy hiểm.
Các triệu chứng thường gặp ở người sử dụng Kratom bao gồm buồn nôn, táo bón, mất ngủ, rối loạn tâm trạng, dễ cáu gắt. Đặc biệt, khi dùng liều cao, người sử dụng có thể gặp phải ảo giác hoặc hoang tưởng. Khi ngưng sử dụng, người nghiện sẽ trải qua hội chứng cai tương tự như khi cai opioid.
Một nguy cơ khác không thể bỏ qua là nhiễm độc tạp chất. “Nậm thoong” là sản phẩm tự nấu, không qua kiểm định chất lượng nghiêm ngặt. Lá cây có thể bị pha trộn với các chất khác, hoặc nhiễm vi khuẩn, nấm mốc, thậm chí kim loại nặng, làm tăng nguy cơ ngộ độc cấp tính cho người sử dụng.
Về mặt xã hội, sự lan rộng của “nậm thoong” đang đặt ra nhiều vấn đề bức xúc. Trước hết là ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường học đường. Khi học sinh sử dụng chất kích thích, khả năng tập trung sẽ giảm sút, hành vi dễ trở nên bốc đồng, dẫn đến nguy cơ vi phạm kỷ luật và ảnh hưởng đến kết quả học tập.
Bên cạnh đó, việc tụ tập sử dụng công khai có thể kéo theo các hành vi tiêu cực khác như đánh nhau, trộm cắp, hoặc dẫn dắt người dùng đến với những chất gây nghiện nguy hiểm hơn. Điều này trực tiếp gây ảnh hưởng đến an ninh trật tự tại các địa phương.
Thách Thức Pháp Lý Và Giải Pháp Quản Lý
Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay trong việc kiểm soát “nậm thoong” chính là khoảng trống pháp lý. Tại Việt Nam, Kratom hiện chưa được xếp vào danh mục chất ma túy bị cấm, điều này gây khó khăn đáng kể cho các cơ quan chức năng trong việc xử lý triệt để.
Dù cơ quan chức năng có thể xử lý các hành vi buôn bán nếu chứng minh được vi phạm về an toàn thực phẩm hoặc gây rối trật tự công cộng, nhưng việc kiểm soát tận gốc nguồn cung vẫn còn nhiều hạn chế. Trong khi đó, nhiều quốc gia trên thế giới đã có những động thái mạnh mẽ hơn. Thái Lan từng cấm Kratom trong nhiều năm trước khi hợp pháp hóa có kiểm soát, và một số nước châu Âu cùng Mỹ đã đưa Kratom vào danh sách cần giám sát chặt chẽ do nguy cơ gây nghiện.
Đối với Việt Nam, bài toán đặt ra là làm sao để cân bằng giữa việc quản lý chặt chẽ và thực tiễn xã hội. Nếu không có quy định rõ ràng và kịp thời, “nậm thoong” có thể tiếp tục lan rộng, đặc biệt ở các khu vực biên giới nơi công tác kiểm soát vốn đã phức tạp hơn. Giải pháp cần tính đến nhiều yếu tố, bao gồm việc tăng cường kiểm tra, đẩy mạnh tuyên truyền trong các trường học, và đồng thời tiến hành nghiên cứu khoa học để có cơ sở pháp lý vững chắc. Việc chỉ xử lý ở phần ngọn sẽ không đủ nếu không kiểm soát được nguồn cung và nâng cao nhận thức của người dùng về mối nguy hiểm của “nậm thoong”.
Sự xuất hiện của “nậm thoong” là một cảnh báo nghiêm trọng, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt từ gia đình, nhà trường và toàn xã hội để bảo vệ thế hệ trẻ khỏi hiểm họa từ những chất kích thích trá hình.