Trong cuộc sống hiện đại, vi nhựa – những hạt nhựa có đường kính dưới 5mm – đang lặng lẽ trở thành một phần không thể tránh khỏi trong môi trường của chúng ta. Các nghiên cứu quốc tế liên tục cảnh báo về sự hiện diện của chúng trong thức ăn, nước uống, không khí và thậm chí cả trên da, khiến chúng ta vô tình “nạp vào người” mỗi ngày mà không hay biết. Vậy vi nhựa gây ra những mối nguy nào và chúng ta có thể làm gì để phòng tránh?
Vi nhựa gây ra những mối nguy nào cho sức khỏe?
Dù chưa có bằng chứng khẳng định trực tiếp vi nhựa gây bệnh nặng, nhưng sự tích lũy lâu dài của chúng trong cơ thể là một điều đáng lo ngại. Các chuyên gia y tế đã chỉ ra nhiều tác động tiềm ẩn mà vi nhựa có thể gây ra:
Tổn thương hệ tiêu hóa
Vi nhựa có khả năng làm tổn hại niêm mạc ruột, gây viêm nhiễm và làm rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó cản trở quá trình hấp thụ dưỡng chất thiết yếu. Đáng chú ý, chúng còn có thể hấp phụ các kim loại nặng và chất độc hại từ môi trường, rồi mang theo những chất này vào cơ thể chúng ta.
Ảnh hưởng hệ hô hấp
Việc hít phải các hạt vi nhựa trong không khí có thể dẫn đến tình trạng viêm phổi mãn tính. Nghiên cứu trên động vật cho thấy vi nhựa có thể len lỏi vào máu và gây suy giảm chức năng hô hấp, gia tăng nguy cơ mắc các bệnh như hen suyễn và viêm phổi.
Rối loạn miễn dịch
Khi tiếp xúc lâu dài, vi nhựa, với vai trò là “vật thể lạ”, có thể kích hoạt các phản ứng miễn dịch bất thường. Điều này dẫn đến suy giảm sức đề kháng và thậm chí gây ra các phản ứng dị ứng ở một số người.
Gây rối loạn nội tiết
Một số loại vi nhựa chứa các hoạt chất có cấu trúc tương tự estrogen, có khả năng làm mất cân bằng hormone trong cơ thể. Sự mất cân bằng này đặc biệt đáng lo ngại đối với quá trình phát triển ở trẻ em và vị thành niên, với nguy cơ dậy thì sớm cao hơn.
Việc tích lũy vi nhựa trong cơ thể diễn ra thầm lặng và tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe về lâu dài. Do đó, việc chủ động phòng tránh là điều vô cùng cần thiết.
Năm nguồn vi nhựa 'tàng hình' có thể dễ dàng xâm nhập vào cơ thể chúng ta hàng ngày
5 nguồn vi nhựa “tàng hình” khiến bạn không ngờ tới
Chúng ta đang tiếp xúc với vi nhựa từ nhiều nguồn khác nhau trong cuộc sống hàng ngày, đôi khi là từ những thứ tưởng chừng vô hại:
Kẹo cao su: Càng nhai càng “nuốt” nhựa
Ít ai biết rằng, thành phần “gum base” trong kẹo cao su chính là nhựa tổng hợp. Một nghiên cứu năm 2025 của Đại học California (Mỹ) cho thấy, mỗi lần nhai một miếng kẹo cao su có thể giải phóng tới 3.000 hạt vi nhựa, phần lớn trong số đó phát tán trong 8 phút đầu tiên.
Cốc giấy dùng một lần: Nóng lên là “nhả nhựa”
Nhiều người lầm tưởng cốc giấy an toàn, nhưng thực tế, phần lớn cốc giấy dùng một lần được phủ một lớp nhựa chống thấm bên trong. Nghiên cứu của Viện Công nghệ Ấn Độ chỉ ra rằng, chỉ sau 15 phút đựng đồ nóng, một chiếc cốc giấy có thể giải phóng hơn 25.000 hạt vi nhựa vào nước uống. Nếu uống 3 ly mỗi ngày, chúng ta có thể nạp hơn 75.000 hạt vi nhựa.
Nước đóng chai
Một nghiên cứu công bố đầu năm 2024 trên tạp chí PNAS (Mỹ) đã tiết lộ: mỗi lít nước đóng chai chứa trung bình tới 240.000 hạt vi nhựa. Hành động vặn nắp nhiều lần hay bóp thân chai có thể khiến các hạt nhựa rơi vào nước.
Túi trà dạng túi lọc
Nhiều loại túi trà lọc được làm từ nylon hoặc polyester. Khi tiếp xúc với nước nóng, chúng có thể thải ra một lượng lớn vi nhựa. Một nghiên cứu năm 2019 chỉ ra rằng, ngâm túi trà 5 phút ở 95 độ C có thể giải phóng hơn 14 tỷ hạt vi nhựa/nanoplastics vào ly nước.
Dụng cụ nhà bếp bị mòn, hư hỏng
Các vật dụng nhà bếp bằng nhựa như thớt, muỗng hoặc miếng rửa chén khi bị trầy xước, mòn đi hoặc sử dụng ở nhiệt độ cao sẽ dễ dàng rơi vụn, hòa lẫn vào thức ăn. Chỉ cần 1 gram miếng xốp rửa bát bị mài mòn có thể sinh ra hơn 6 triệu hạt vi nhựa.
Làm sao để hạn chế “ăn nhựa” mỗi ngày?
Để giảm thiểu lượng vi nhựa đi vào cơ thể, chúng ta cần chủ động thay đổi một số thói quen sinh hoạt và tiêu dùng:
- Hạn chế dùng đồ nhựa tiếp xúc nhiệt: Tránh sử dụng hộp nhựa, cốc nhựa hay túi nylon để đựng thực phẩm hoặc đồ uống nóng. Thay vào đó, hãy ưu tiên các vật liệu bền vững và an toàn hơn như thủy tinh, sứ hoặc inox.
- Chọn đồ dùng từ vật liệu tự nhiên: Khi mua sắm quần áo hoặc đồ gia dụng, hãy ưu tiên các sản phẩm làm từ sợi tự nhiên như cotton, tre, gỗ hoặc giấy tái chế để giảm lượng vi nhựa thải ra môi trường.
- Giảm ăn hải sản sống: Vi nhựa có xu hướng tích tụ nhiều trong nội tạng của các loài hải sản như trai, hàu, sò. Nếu ăn, hãy đảm bảo nấu chín kỹ và loại bỏ phần nội tạng, mang, ruột trước khi thưởng thức.
- Tự nấu ăn nhiều hơn, giảm đồ ăn nhanh: Đồ ăn mang về thường được đựng trong hộp nhựa, túi nylon, tiềm ẩn nguy cơ chứa nhiều vi nhựa hơn bạn nghĩ. Tự nấu ăn tại nhà không chỉ đảm bảo vệ sinh mà còn giúp kiểm soát tốt hơn nguồn gốc vật liệu tiếp xúc với thực phẩm.
Bằng cách nhận thức rõ về các nguồn vi nhựa “tàng hình” và chủ động áp dụng những biện pháp phòng tránh trên, chúng ta có thể bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình khỏi những mối nguy tiềm ẩn từ loại ô nhiễm khó nhìn thấy này.