Cá ướp muối từ lâu đã là món ăn quen thuộc, thậm chí là “siêu tốn cơm” trong bữa ăn của nhiều gia đình Việt Nam. Đây là loại cá tươi được tẩm ướp lượng lớn muối, sau đó phơi hoặc sấy khô để kéo dài thời gian bảo quản. Tuy nhiên, đằng sau hương vị đậm đà hấp dẫn này, một lời cảnh báo từ Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới (WCRF) cho thấy việc tiêu thụ quá mức cá ướp muối có thể làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh ung thư.
Nguy cơ ung thư tiềm ẩn trong cá ướp muối
Cận cảnh một con cá ướp muối khô đang được chuẩn bị để chế biến, minh họa món ăn tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe.
Vào năm 2018, WCRF đã công bố một báo cáo chi tiết về mối liên hệ giữa chế độ ăn uống và nguy cơ ung thư. Nghiên cứu sâu rộng này đã chỉ ra “bằng chứng mạnh mẽ” về việc tiêu thụ cá ướp muối có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư vòm họng.
Lý giải cho mối liên hệ này, WCRF cho biết cá ướp muối chứa một lượng đáng kể nitrit. Khi đi vào cơ thể, nitrit sẽ phản ứng và hình thành nitrosamine – một chất gây ung thư cực mạnh, có khả năng gây đột biến DNA cao. Các thử nghiệm trên động vật đã chứng minh rằng việc tiêu thụ quá nhiều nitrosamine có thể thúc đẩy sự hình thành các khối u trong hệ tiêu hóa.
Nhiều nghiên cứu quan sát trên người cũng củng cố mối lo ngại này, cho thấy những cá nhân thường xuyên ăn nhiều cá ướp muối có nồng độ nitrosamine trong cơ thể rất cao. Đáng chú ý, nhóm cư dân này cũng thuộc diện có tỷ lệ ung thư vòm họng cao. Các nghiên cứu này còn nhấn mạnh rằng, mức độ tiêu thụ cá ướp muối càng nhiều thì nguy cơ mắc loại ung thư này càng tăng cao.
Với những bằng chứng khoa học rõ ràng, vào năm 1992, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức xếp cá ướp muối vào danh sách chất gây ung thư nhóm 1, đặt nó ngang hàng với các tác nhân gây ung thư đã biết khác.
Hình ảnh tổng hợp nhiều loại cá ướp muối khác nhau, thể hiện sự đa dạng của món ăn này.
Để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình, thay vì phụ thuộc vào cá ướp muối, việc lựa chọn các món ăn từ cá tươi sẽ là giải pháp tối ưu. Điều này không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc ung thư mà còn cung cấp nhiều dưỡng chất thiết yếu khác. Nếu vẫn yêu thích hương vị của cá ướp muối, bạn chỉ nên tiêu thụ với tần suất hạn chế, khoảng 2 – 3 lần mỗi tháng. Đồng thời, cần ngâm và rửa cá thật kỹ trước khi chế biến để loại bỏ bớt lượng muối và nitrit còn sót lại.
Những thực phẩm giúp phòng ngừa ung thư hiệu quả
Theo Viện Nghiên cứu Ung thư Hoa Kỳ, việc lựa chọn đúng thực phẩm đóng vai trò quan trọng trong việc giảm viêm, điều hòa hormone và bảo vệ tế bào khỏi những tổn thương có thể dẫn đến ung thư. Dưới đây là những nhóm thực phẩm được xem là “lá chắn” tự nhiên chống lại căn bệnh này:
1. Quả mọng
Đĩa trái cây tươi ngon gồm dâu tây, việt quất và mâm xôi, tượng trưng cho nhóm quả mọng giàu chất chống oxy hóa.
Các loại quả mọng như dâu tây, nho, việt quất… nổi bật với hàm lượng chất chống oxy hóa dồi dào như anthocyanin, ellagic acid và resveratrol. Những hợp chất này có khả năng ngăn chặn tổn thương DNA và ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Bạn có thể thưởng thức quả mọng trực tiếp hoặc kết hợp với sữa chua, bánh mì nướng để tăng thêm hương vị và dưỡng chất.
2. Rau họ cải
Các loại rau họ cải như súp lơ xanh, bắp cải, cải Brussels chứa hợp chất indole-3-carbinol, đã được chứng minh có tác dụng ngăn ngừa nhiều loại ung thư.
3. Cá béo
Một đĩa cá hồi nướng chín tới với rau xanh, minh họa món cá béo giàu omega-3.
Cá béo như cá hồi, cá ngừ, cá mòi là nguồn cung cấp axit béo omega-3 dồi dào. Omega-3 không chỉ giúp giảm viêm mà còn hỗ trợ phòng ngừa các loại ung thư như ung thư vú và ung thư đại trực tràng.
4. Các loại hạt
Các loại hạt, đặc biệt là hạt óc chó, cung cấp một lượng lớn chất xơ, chất béo không bão hòa đơn và đa có lợi cùng nhiều khoáng chất quan trọng. Bạn có thể dùng các loại hạt làm bữa ăn nhẹ, hoặc thêm vào salad, ngũ cốc ăn sáng.
5. Các loại đậu
Các loại đậu chứa flavonoid – hợp chất thực vật có khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ. Việc thường xuyên tiêu thụ đậu được khuyến khích để hỗ trợ phòng ngừa ung thư.
6. Ngũ cốc nguyên hạt
Bát ngũ cốc tổng hợp đa dạng các loại hạt và yến mạch, đại diện cho thực phẩm nguyên hạt có lợi cho sức khỏe.
Ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ, vitamin E và lignan, những dưỡng chất này giúp giảm nguy cơ ung thư đại tràng và cải thiện sức khỏe hệ tiêu hóa tổng thể.
7. Thực phẩm lên men
Sữa chua, kim chi, kombucha, tempeh là những thực phẩm lên men cung cấp lợi khuẩn dồi dào. Chúng giúp tăng cường hệ miễn dịch và hỗ trợ tiêu hóa khỏe mạnh, từ đó góp phần giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng.
8. Tỏi
Tỏi chứa allicin – một hợp chất lưu huỳnh có khả năng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Để tối đa hóa hoạt tính của allicin, bạn nên băm nhỏ tỏi và để tỏi nghỉ khoảng 10 – 15 phút trước khi bắt đầu nấu.
Việc hiểu rõ những rủi ro từ thực phẩm quen thuộc và tích cực bổ sung các loại thực phẩm có lợi vào chế độ ăn uống hàng ngày là chìa khóa quan trọng để chủ động bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa ung thư.