Đồ gia dụng làm từ inox như bát đũa, xoong, nồi, chảo luôn được các gia đình Việt tin dùng nhờ những ưu điểm vượt trội về độ bền, trọng lượng nhẹ, khả năng chống vỡ và dễ dàng vệ sinh. Tuy nhiên, một khảo sát đáng báo động gần đây của Đài phát thanh và truyền hình Hồ Bắc (Trung Quốc) cùng các đơn vị kiểm định độc lập đã phơi bày một thực trạng nhức nhối: tỷ lệ hàng giả, hàng kém chất lượng trên các sàn thương mại điện tử lên tới 70%.
Cụ thể hơn, trong tổng số 20 mẫu sản phẩm được chọn ngẫu nhiên, đều được quảng cáo là inox 304 hoặc 316 – các loại thép không gỉ đạt chuẩn cho thực phẩm và y tế, thì có đến 14 mẫu không đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng đã cam kết. Thậm chí, ngay cả khi kiểm tra 6 sản phẩm bán chạy nhất, 4 trong số đó đã bị phát hiện là hàng mạo danh. Động cơ chính thúc đẩy hành vi làm giả này nằm ở mức lợi nhuận khổng lồ. Trên thị trường nguyên liệu, giá thành của inox 304 đạt chuẩn có thể cao gấp bốn lần so với thép 410 hoặc 201 – những loại thép thường chứa nhiều tạp chất và khả năng chống ăn mòn kém.
Chiêu Trò “Phù Phép” Inox Giả Tinh Vi
Để đánh lừa người tiêu dùng, các nhà sản xuất hàng giả đã áp dụng kỹ thuật “bánh sandwich” khôn ngoan: họ mạ một lớp inox 304 cực mỏng ở bên ngoài, trong khi phần lõi bên trong lại hoàn toàn là thép 410 hoặc 201 rẻ tiền.
Kết quả kiểm tra cho thấy phần lớn sản phẩm inox trên thị trường không đạt chuẩn chất lượng
Trong 20 mẫu sản phẩm ngẫu nhiên được quảng cáo là inox 304 hoặc inox 316 (tiêu chuẩn dùng cho thực phẩm và y tế), có tới 14 mẫu không đạt chuẩn.
Thủ thuật này cho phép sản phẩm dễ dàng vượt qua các bài kiểm tra bằng thuốc thử hóa học thông thường. Nhiều người tiêu dùng khi mua dung dịch thử inox về nhỏ lên bề mặt, thấy không có hiện tượng đổi màu đỏ (dấu hiệu của inox kém chất lượng) nên đã yên tâm sử dụng. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn sử dụng, lớp mạ mỏng bên ngoài sẽ bị mài mòn trong quá trình cọ rửa, để lộ phần lõi kém chất lượng và nhanh chóng xuất hiện rỉ sét. Ngoài ra, thay vì dập chìm rõ ràng mã số thép (như SUS304, SUS316) trên sản phẩm, bao bì của các loại hàng giả thường chỉ ghi chung chung là “thép không gỉ cao cấp” (high quality stainless steel) nhằm lách luật khi bị kiểm tra.
Nguy Cơ Thôi Nhiễm Kim Loại Nặng Đe Dọa Sức Khỏe
Việc sử dụng inox công nghiệp (như mác thép 201, 410 kém phẩm cấp) làm dụng cụ đựng thực phẩm tiềm ẩn rủi ro thôi nhiễm kim loại nặng đáng báo động. Theo các chuyên gia vật liệu, loại thép này thường chứa hàm lượng mangan cao, trong khi tỷ lệ crom và niken lại thấp.
Khi đồ gia dụng inox kém chất lượng tiếp xúc lâu với thực phẩm, đặc biệt là các món ăn nóng trên 100 độ C hoặc các món có tính axit (như canh chua, dưa muối, nước sốt chanh, giấm) và đồ mặn, cấu trúc bề mặt kim loại dễ bị phá vỡ. Lúc này, các kim loại nặng độc hại như mangan, chì, cadimi có thể giải phóng và hòa lẫn vào thức ăn.
Trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước sự tích tụ của các kim loại này. Việc tích tụ kim loại nặng lâu ngày có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thần kinh, dẫn đến các vấn đề về da, hô hấp hoặc tiêu hóa. Đặc biệt, khi mangan xâm nhập vào cơ thể, việc đào thải ra ngoài là rất khó khăn. Theo thời gian, nếu tích lũy nhiều có thể dẫn tới ngộ độc phổi, thận, tim mạch, thần kinh, thậm chí gây ra hội chứng manganism với các triệu chứng tương tự bệnh Parkinson.
Lời Khuyên Hữu Ích Dành Cho Người Tiêu Dùng
Để bảo vệ sức khỏe gia đình, người tiêu dùng nên ưu tiên lựa chọn các thương hiệu uy tín, có nguồn gốc rõ ràng. Đặc biệt, hãy tìm mua những sản phẩm có dập nổi rõ ràng chỉ số SUS304 hoặc SUS316 trên thân hoặc đáy nồi, chảo.
Một phương pháp kiểm tra đơn giản tại nhà là sử dụng nam châm. Dù không chính xác tuyệt đối (do quá trình gia công inox 304 có thể sinh từ tính nhẹ), nhưng nếu nam châm hút rất mạnh thì khả năng cao đó là inox pha tạp hoặc thép 410 kém chất lượng.
Theo Ủy ban tiêu chuẩn đo lường chất lượng Quốc gia Việt Nam, người dùng không nên sử dụng ngay các dụng cụ inox khi mới mua về. Bởi chúng thường có một lớp dầu bên ngoài để tạo độ sáng bóng. Nếu dùng ngay, lớp dầu này có thể bám vào thực phẩm, ảnh hưởng đến sức khỏe. Do đó, hãy tráng sơ nồi bằng nước ấm, hoặc dùng miếng vải mềm rửa sơ với nước sạch, để ráo trước khi sử dụng.
Hạn chế lưu trữ các món ăn quá chua hoặc quá mặn trong đồ inox qua đêm. Thực phẩm có tính axit mạnh có thể làm mài mòn inox, còn thực phẩm quá mặn có thể sinh ra các độc tố hoặc khiến thực phẩm bị biến chất khi tiếp xúc lâu với inox. Tốt nhất, hãy chuyển thức ăn ra hộp đựng chuyên dụng để bảo quản.
Đối với các trường hợp nồi bị cháy khét, không nên dùng cọ búi sắt chà xát mạnh. Thay vào đó, hãy ngâm nồi với nước ấm cho vết cháy mềm ra rồi dùng miếng cọ mềm để làm sạch. Nếu buộc phải dùng cọ búi sắt hoặc cước nhôm cho các vết bẩn cứng đầu, hãy chà nhẹ tay để tránh làm xước bề mặt nồi. Bên cạnh đó, cũng không nên sử dụng các chất tẩy rửa mạnh vì chúng sẽ làm mài mòn đặc tính của inox. Tốt hơn hết, hãy dùng các miếng rửa chén mềm hoặc vải mềm để làm sạch.