Những năm gần đây, bệnh đột quỵ đã không còn là nỗi lo riêng của người cao tuổi. Ghi nhận thực tế cho thấy, danh sách bệnh nhân nhập viện vì đột quỵ có sự thay đổi đáng kể về độ tuổi, với nhiều người trẻ chỉ mới ngoài 30 tuổi cũng bất ngờ ngã quỵ ngay sau khi vừa bước ra khỏi phòng tắm hoặc tập thể dục sáng sớm. Đây là độ tuổi đang ở đỉnh cao sự nghiệp, là trụ cột của gia đình, khiến tình trạng “trẻ hóa” đột quỵ trở nên đáng báo động. Sự chủ quan trước những thay đổi của thời tiết và áp lực cuộc sống cao đang tạo điều kiện cho căn bệnh này phát triển mạnh mẽ hơn.
Vì sao trời lạnh lại là “khắc tinh” của mạch máu não?
Theo BSCKII. Nguyễn Tiến Dũng – Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, có hai cơ chế chính khiến đột quỵ bùng phát khi thời tiết chuyển lạnh, được ông chia sẻ trên website của bệnh viện:
BSCKII. Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch MaiBSCKII. Nguyễn Tiến Dũng – Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai
Huyết áp tăng vọt đột ngột
Khi nhiệt độ môi trường giảm thấp, các mạch máu ngoại vi trong cơ thể sẽ co lại một cách tự nhiên nhằm mục đích giữ nhiệt. Điều này vô tình làm tăng áp lực lên thành mạch, dẫn đến hiện tượng huyết áp tăng cao đột ngột. Đây chính là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các biến cố nghiêm trọng như xuất huyết não hoặc nhồi máu não.
Máu dễ đông và lưu thông chậm
Nhiệt độ thấp còn khiến máu trở nên “đặc” và nhớt hơn so với bình thường. Khi máu lưu thông chậm lại, các cục máu đông dễ dàng hình thành, đặc biệt là ở những người có sẵn bệnh lý nền. Những cục máu đông này có thể gây tắc nghẽn các mạch máu nhỏ trong não, dẫn đến nhồi máu não.
Sai lầm từ thói quen “giữ ấm” và lối sống thiếu khoa học
Nhiều người có quan niệm sai lầm khi cho rằng uống rượu bia sẽ giúp làm ấm cơ thể trong mùa lạnh. Thực chất, cồn chỉ làm giãn mạch gây cảm giác ấm giả tạo trong thời gian ngắn, sau đó lại khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn và huyết áp dao động dữ dội, cực kỳ nguy hiểm. Cộng thêm thói quen ít vận động, thường xuyên tiêu thụ các loại thực phẩm giàu chất béo trong mùa lạnh, tất cả những yếu tố này đã tạo nên một “cơn bão hoàn hảo”, đẩy nguy cơ đột quỵ lên mức cao nhất.
Hình ảnh minh họa về tác động của thời tiết lạnh đến sức khỏeẢnh minh họa
Những “thời điểm vàng” dễ xảy ra biến cố sức khỏe
Bác sĩ Dũng đặc biệt lưu ý người dân, nhất là những người cao tuổi và những ai có bệnh lý nền như cao huyết áp, tiểu đường, tim mạch, cần hết sức cẩn trọng vào các mốc thời gian sau, vì đây là những “thời điểm vàng” dễ gặp phải cơn đột quỵ:
- Sáng sớm khi vừa thức dậy: Khi cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang hoạt động, cộng thêm sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa trong và ngoài phòng, huyết áp thường có xu hướng tăng cao. Việc bật dậy quá nhanh và tiếp xúc ngay với luồng khí lạnh có thể gây ra biến cố nghiêm trọng.
- Khi đi vệ sinh đêm: Thay đổi môi trường đột ngột từ chăn ấm ra nhà vệ sinh lạnh lẽo mà không mặc đủ ấm là một tác nhân gây co mạch đột ngột, tăng nguy cơ đột quỵ.
- Khi tắm rửa: Tắm nước quá lạnh hoặc tắm quá muộn vào ban đêm, khi nhiệt độ môi trường đã xuống thấp, cũng là yếu tố nguy cơ cao cần tránh.
Bệnh nhân đột quỵ não đang được điều trị tại bệnh việnBệnh nhân đột quỵ não nằm điều trị tại Bệnh viện E. Ảnh: Báo Nhân dân
5 nguyên tắc “vàng” để phòng ngừa đột quỵ hiệu quả
Để chủ động bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa đột quỵ khi thời tiết chuyển lạnh, BSCKII. Nguyễn Tiến Dũng khuyến cáo mọi người dân cần thực hiện tốt 5 nguyên tắc “vàng” sau đây:
- Giữ ấm cơ thể đúng cách: Luôn đảm bảo mặc đủ ấm, đặc biệt là các vị trí quan trọng như đầu, cổ, ngực và bàn chân. Khi ra ngoài trời, đừng quên đội mũ, quàng khăn và đeo khẩu trang để tránh gió lạnh.
- Nguyên tắc “chậm lại 3 phút” vào buổi sáng: Khi thức dậy, không nên bước xuống giường ngay lập tức. Hãy nằm lại trên giường khoảng 3-5 phút, cử động nhẹ nhàng tay chân, xoa mặt để cơ thể có thời gian thích nghi. Sau đó, từ từ ngồi dậy và mặc thêm áo ấm trước khi bước ra khỏi phòng.
- Kiểm soát huyết áp và bệnh lý nền: Những người có tiền sử cao huyết áp cần tuân thủ tuyệt đối việc dùng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều lượng. Việc trang bị máy đo huyết áp tại nhà để theo dõi thường xuyên là rất cần thiết.
- Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học:
- Hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia và thuốc lá. Rượu gây giãn mạch ảo, sau đó co mạch mạnh, rất nguy hiểm cho hệ tuần hoàn.
- Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn hàng ngày.
- Uống đủ nước ấm, tránh ăn các loại thức ăn quá lạnh.
- Tập thể dục nhẹ nhàng: Thay vì ra ngoài trời quá sớm khi sương muối còn nhiều và nhiệt độ thấp, hãy ưu tiên tập thể dục nhẹ nhàng trong nhà để duy trì sức khỏe.
Biện pháp bảo vệ cơ thể khỏi đột quỵ trong thời tiết lạnhẢnh minh họa
Lắng nghe cơ thể để nhận diện dấu hiệu FAST
Điều quan trọng nhất là mỗi người cần tự lắng nghe cơ thể mình để nhận diện sớm các dấu hiệu của đột quỵ, theo nguyên tắc FAST:
- F (Face – Mặt): Mặt có bị lệch, nhân trung bị lệch, hay khi cười một bên mặt bị xệ xuống?
- A (Arm – Tay): Tay chân có bị yếu, tê bì, hoặc không nâng lên được?
- S (Speech – Nói): Nói năng khó khăn, líu lưỡi, nói không rõ câu?
- T (Time – Thời gian): Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, hãy gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất có đơn vị đột quỵ để được can thiệp kịp thời.
Phòng ngừa đột quỵ trong mùa lạnh là một việc làm cần thiết và cấp bách. Bằng cách hiểu rõ các nguy cơ và áp dụng những biện pháp phòng tránh khoa học, chúng ta có thể bảo vệ bản thân và những người thân yêu khỏi căn bệnh nguy hiểm này, đặc biệt là khi đột quỵ đang có xu hướng “trẻ hóa” một cách đáng ngại.