Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức vừa ghi dấu ấn quan trọng trong lịch sử y học Việt Nam khi thực hiện thành công chuỗi ca ghép tạng phức tạp từ người hiến chết não. Nổi bật trong số đó là ca ghép đồng thời tim và gan cho một bệnh nhân mắc amyloidosis – một căn bệnh hiếm gặp gây tổn thương đa cơ quan, cùng với kỹ thuật ghép gan domino lần đầu tiên được triển khai tại Việt Nam, mang lại cơ hội sống cho nhiều người bệnh hiểm nghèo.
Bước Đột Phá Từ Tấm Lòng Nhân Ái
Thành công này bắt nguồn từ một hành động cao cả: sự đồng ý hiến tạng của gia đình một phụ nữ 42 tuổi không may qua đời do tai nạn giao thông nghiêm trọng. Sau ba lần đánh giá độc lập, người phụ nữ này được xác định chết não. Nhờ sự chấp thuận của gia đình, các bác sĩ đã tiếp nhận được tim, gan, hai quả thận và nhiều mô khác, sẵn sàng trao sự sống cho những bệnh nhân đang mòn mỏi chờ đợi.
Ca Ghép Tim và Gan Cho Bệnh Nhân Amyloidosis
Người nhận tim và gan trong ca phẫu thuật đặc biệt này là một nam bệnh nhân 53 tuổi, mắc chứng amyloidosis di truyền do đột biến gene TTR. Đây là một bệnh lý hiếm gặp, diễn tiến âm thầm nhưng nghiêm trọng, dẫn đến suy tim, tổn thương thần kinh và hàng loạt rối loạn toàn thân khác. Dù lá gan của bệnh nhân chưa bị suy giảm chức năng, nhưng chính cơ quan này lại là nơi sản xuất protein bất thường gây bệnh. Do đó, các bác sĩ đã quyết định ghép đồng thời cả tim và gan nhằm loại bỏ tận gốc nguồn bệnh và thay thế phần cơ tim đã bị tổn thương nặng nề.
Ca phẫu thuật kép kéo dài 7 giờ đã diễn ra thành công tốt đẹp. Ngay sau ghép, tim của bệnh nhân đập trở lại gần như tức thì, và gan ghép cũng bắt đầu tiết mật tốt. Chỉ 12 giờ sau, bệnh nhân đã có thể rút nội khí quản, và sau 72 giờ, anh đã hoàn toàn tỉnh táo, có thể ngồi dậy và ăn uống bình thường.
Bệnh nhân nam 53 tuổi mắc amyloidosis di truyền đang được chăm sóc hậu phẫu sau ca ghép tim và gan
Kỹ Thuật Ghép Gan Domino: Lá Gan Hồi Sinh Hai Lần
Cùng thời điểm đó, một nam bệnh nhân 64 tuổi khác, đối mặt với ung thư gan trên nền xơ gan do viêm gan B, với tiên lượng sống chỉ còn tính bằng tháng, đã được trao cơ hội sống thứ hai. Lá gan được ghép cho ông chính là lá gan của bệnh nhân amyloidosis vừa được cắt bỏ. Đây là lần đầu tiên kỹ thuật ghép gan domino được thực hiện tại Việt Nam, theo chia sẻ của PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
Ca ghép gan domino kéo dài 6 giờ, với lá gan ghép hoạt động tốt ngay sau mổ. Diễn biến hậu phẫu của bệnh nhân cũng hết sức thuận lợi, giúp ông hồi phục nhanh chóng. Kỹ thuật ghép gan domino là một phương pháp đột phá, tận dụng lá gan của bệnh nhân mắc amyloidosis mà cấu trúc và chức năng vẫn gần như bình thường để ghép cho một người khác. Mặc dù lá gan này vẫn mang đột biến gene, nguy cơ phát triển bệnh ở người nhận thường rất muộn, sau 5-10 năm, và tỷ lệ không cao. Do đó, phương pháp này thường được ưu tiên áp dụng cho các bệnh nhân lớn tuổi hoặc có tiên lượng sống hạn chế.
Kỹ thuật ghép domino đã được triển khai lần đầu tiên trên thế giới vào năm 1995 và hiện có hơn 1.200 ca được thực hiện tại nhiều quốc gia. Các thống kê cho thấy tỷ lệ sống sau một năm đạt gần 87%, tương đương với các phương pháp ghép gan truyền thống khác.
Bệnh nhân nam 64 tuổi phục hồi sau khi nhận gan ghép từ kỹ thuật domino
Amyloidosis là một bệnh hiếm, tiến triển nặng và có thể gây tử vong sau 10-15 năm nếu không được điều trị. Thể di truyền liên quan đến đột biến TTR khiến protein bị biến dạng, lắng đọng trong tim, thần kinh và các cơ quan khác. Ghép gan giúp loại bỏ nguồn sản xuất protein bất thường, trong khi ghép tim thay thế cơ quan đã bị tổn thương nặng nề.
Trên thế giới, số ca ghép đồng thời tim và gan cho bệnh lý này rất hạn chế, chỉ vài chục trường hợp tại Mỹ trong hơn 20 năm qua, và con số tương tự ở châu Âu, còn châu Á gần như chưa có báo cáo.
Tầm Vóc Quốc Tế và Hy Vọng Mới
Việc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thực hiện thành công ca ghép tim – gan đồng thời và kỹ thuật ghép gan domino đã đưa Việt Nam vào nhóm rất ít các trung tâm y tế trên thế giới làm chủ được những kỹ thuật phức tạp này. Theo ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), thành công của loạt ca ghép này không chỉ minh chứng cho năng lực chuyên môn vượt trội của đội ngũ y bác sĩ Việt Nam mà còn mở ra hướng đi mới trong việc tối ưu hóa nguồn tạng hiến. Từ một người hiến chết não, nhiều bệnh nhân đã được trao cơ hội sống, bao gồm cả những trường hợp tưởng chừng như không còn hy vọng.
Lãnh đạo Bộ Y tế cũng đánh giá, kỹ thuật ghép gan domino là một bước tiến quan trọng, giúp giảm lãng phí tạng và tăng cơ hội ghép tạng cho các bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối. Đây là minh chứng rõ ràng cho sự phát triển nhanh chóng của lĩnh vực ghép tạng tại Việt Nam, từng bước tiệm cận với trình độ của các trung tâm y học lớn trên thế giới. Thành tựu này mang lại niềm tin và hy vọng lớn lao cho hàng nghìn bệnh nhân đang chờ đợi tạng ghép, đồng thời khẳng định vị thế của y học Việt Nam trên bản đồ y khoa quốc tế.