Tính đến tháng 5 năm 2025, dịch COVID-19 vẫn là một mối quan tâm toàn cầu. Nhờ những tiến bộ vượt bậc trong việc kiểm soát và phòng ngừa, đặc biệt là sự phát triển của vaccine và các biện pháp y tế công cộng, số ca nhiễm nặng đã giảm đáng kể ở nhiều quốc gia. Tuy nhiên, virus SARS-CoV-2 vẫn tiếp tục lây lan, nhất là với sự xuất hiện của các biến thể mới. Tại Việt Nam, số ca mắc COVID-19 vẫn xuất hiện rải rác ở một số địa phương, điều này đòi hỏi người dân cần duy trì cảnh giác và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa để bảo vệ bản thân và cộng đồng.
Một nhóm người đeo khẩu trang và nhân viên y tế trong bối cảnh phòng chống dịch COVID-19
Các cơ quan y tế uy tín, bao gồm Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế Việt Nam, liên tục cập nhật thông tin về các con đường lây truyền của virus SARS-CoV-2. Việc hiểu rõ những con đường này không chỉ giúp người dân chủ động phòng tránh mà còn góp phần giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.
Lây truyền từ người sang người: Con đường phổ biến nhất
WHO cho biết, con đường lây nhiễm SARS-CoV-2 từ người sang người phổ biến nhất là qua việc tiếp xúc gần với người bệnh hoặc qua dịch tiết của họ. Dịch tiết này bao gồm nước bọt, dịch tiết hô hấp hoặc các giọt bắn, thường xuất phát từ miệng, mũi của người nhiễm. Khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thậm chí thở, các giọt bắn chứa virus có thể lây sang người khác nếu tiếp xúc gần (thường trong phạm vi 1 mét). Đây là con đường lây truyền chính và phổ biến nhất của COVID-19.
Người ho hoặc hắt hơi làm phát tán giọt bắn, minh họa đường lây truyền virus SARS-CoV-2
Ngoài ra, virus có thể tồn tại trong các hạt khí dung nhỏ lơ lửng trong không khí, đặc biệt ở những không gian kín, đông người và thông gió kém. Điều này làm tăng nguy cơ lây nhiễm trong các môi trường như phòng họp, nhà hàng hoặc phương tiện giao thông công cộng, nơi mà khoảng cách vật lý có thể không đảm bảo và sự thông thoáng khí bị hạn chế.
Lây truyền qua vật dụng và bề mặt: Mối nguy hiểm tiềm ẩn
Mặc dù lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp và giọt bắn được xem là con đường chính, nhưng lây truyền qua bề mặt và vật dụng cũng không thể bị xem nhẹ.
Theo WHO, những người mang virus trong mũi và họng có thể vô tình làm lây những giọt bắn mang mầm bệnh lên các vật dụng và bề mặt (còn gọi là vật mang mầm bệnh) khi họ hắt hơi, ho hoặc chạm vào các bề mặt như bàn, tay nắm cửa và tay vịn cầu thang. Sau đó, những người khác có thể bị nhiễm bệnh khi họ chạm tay vào các đồ vật hoặc bề mặt mang mầm bệnh này, rồi lại chạm tay vào mắt, mũi hoặc miệng mình trước khi rửa tay. Đây là lý do vì sao WHO luôn khuyến cáo mọi người cần phải rửa tay thường xuyên và thật kỹ bằng nước và xà phòng hoặc bằng dung dịch rửa tay có cồn, đồng thời thường xuyên lau rửa các bề mặt tiếp xúc.
Một người đang lau chùi bề mặt bằng dung dịch sát khuẩn để ngăn ngừa lây nhiễm virus
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng virus SARS-CoV-2 có khả năng sống trên bề mặt nhựa và thép không gỉ trong vòng 2-3 ngày, trên giấy và bìa cứng khoảng 24 giờ, và trên vải hoặc quần áo trong vài giờ đến một ngày. Quá trình lây truyền qua bề mặt xảy ra khi một người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc chạm tay vào các vật dụng, để lại virus trên đó. Người lành sau đó chạm vào bề mặt nhiễm virus, rồi vô tình đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng, tạo cơ hội cho virus xâm nhập vào cơ thể. Mặc dù nguy cơ lây nhiễm qua con đường này thấp hơn so với tiếp xúc trực tiếp, nhưng nó vẫn tiềm ẩn mối nguy hiểm đáng kể và cần được phòng ngừa cẩn thận.
Để phòng tránh COVID-19 hiệu quả, WHO khuyến cáo người dân hạn chế tiếp xúc gần giữa những người nhiễm bệnh và những người khác. Ngoài ra, cần rửa sạch tay thường xuyên và luôn che miệng bằng khăn giấy hoặc mặt trong khuỷu tay khi ho hoặc hắt hơi. Tránh nơi đông người, những địa điểm có tiếp xúc gần và các không gian kín, không thông thoáng khí là những biện pháp quan trọng để tự bảo vệ bản thân và góp phần vào việc kiểm soát dịch bệnh trong cộng đồng.