Chuyện xảy ra với ông Triệu là một lời nhắc nhở cho nhiều người về các dấu hiệu cảnh báo của xuất huyết não. Một buổi sáng sớm, vợ ông Triệu lay ông dậy vì thấy ông ngưng thở và rên hừ hừ khi ngủ. Ban đầu ông cho rằng chỉ là do mệt mỏi, nhưng sau đó xuất hiện thêm các triệu chứng như đau đầu dữ dội, cảm giác như bị vòng sắt siết chặt, và có hai lần sáng sớm ngủ dậy nói năng lắp bắp. Đây không phải là những biểu hiện đơn thuần của tuổi già hay mệt mỏi mà có thể là “hệ thống báo động sớm” của cơ thể, cảnh báo về nguy cơ xuất huyết não.
Người đàn ông đau đầu dữ dội, ôm đầu vì cảm giác như bị siết chặt
Xuất Huyết Não: Mối Nguy Thầm Lặng Không “Đến Bất Chợt”
Nhiều người vẫn lầm tưởng xuất huyết não xảy ra đột ngột mà không có dấu hiệu báo trước. Tuy nhiên, thực tế hoàn toàn ngược lại. Mối nguy lớn nhất nằm ở chỗ chúng ta thường bỏ qua hoặc lý giải sai các tín hiệu cảnh báo ban đầu, cho rằng đó là do “ngủ không ngon”, “mệt mỏi” hay “tuổi già”. Đêm khuya và sáng sớm là hai khoảng thời gian huyết áp dao động mạnh nhất, đồng thời hệ thần kinh giao cảm cũng có nhiều thay đổi rõ rệt. Chính những bất thường trong giấc ngủ chính là cơ chế “báo động sớm” mà cơ thể gửi gắm.
Mối Liên Hệ Giữa Rối Loạn Giấc Ngủ và Xuất Huyết Não
Xuất huyết não là tình trạng mạch máu trong não bị vỡ, thường do các yếu tố như huyết áp cao kéo dài, xơ cứng động mạch, hoặc các bệnh lý mạch máu nhỏ. Đột quỵ, bao gồm cả đột quỵ xuất huyết và đột quỵ thiếu máu cục bộ, vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế trên toàn cầu. Mặc dù tỷ lệ đột quỵ xuất huyết thấp hơn nhồi máu não, nhưng tính chất khởi phát cấp tính và nguy cơ tử vong của nó lại cao hơn đáng kể.
Dưới góc độ nhịp sinh học, giấc ngủ đêm không chỉ là một giai đoạn nghỉ ngơi hoàn toàn. Đối với những người có tiền sử cao huyết áp, tiểu đường, mỡ máu cao hoặc đặc biệt là chứng ngưng thở khi ngủ, đêm khuya lại là thời điểm huyết áp dễ biến động bất thường. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu oxy, gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu và tăng áp lực lên thành mạch máu não, từ đó gia tăng nguy cơ xuất huyết não.
Não bộ và mạch máu bị ảnh hưởng bởi các yếu tố nguy cơ như huyết áp cao
Cảnh Báo: 3 Bất Thường Khi Ngủ Cần Đi Tầm Soát Ngay Lập Tức
1. Đau đầu “sét đánh” vào ban đêm hoặc sáng sớm
Cơn đau đầu này có đặc điểm rất khác biệt so với đau đầu thông thường do căng thẳng hay mệt mỏi. Thay vì đau âm ỉ và giảm dần khi nghỉ ngơi, đau đầu do nguy cơ xuất huyết não thường đến đột ngột, dữ dội như “có vật nặng đập mạnh vào đầu”. Cơn đau có thể khiến bạn tỉnh giấc giữa đêm hoặc trở nên nghiêm trọng hơn vào lúc bình minh, kèm theo các triệu chứng như buồn nôn, nôn mửa, sợ ánh sáng, và thậm chí là tình trạng lú lẫn nhẹ.
Người bị đau đầu dữ dội, cảm giác như có vật nặng đập vào đầu
Lưu ý: Nếu bạn trải qua cơn đau đầu mà cảm thấy đây là “cơn đau đầu kinh khủng nhất cuộc đời”, đừng chần chừ uống thuốc giảm đau mà hãy đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu và chẩn đoán kịp thời.
2. Ngủ dậy bị nói lắp, tê yếu một bên chi hoặc đi đứng loạng choạng
Nhiều người thường giải thích những triệu chứng này là do “ngủ sai tư thế” gây chèn ép mạch máu. Tuy nhiên, nếu tình trạng nói lắp, tê yếu một bên cơ thể hoặc đi đứng không vững lặp đi lặp lại, kéo dài trong vài phút đến vài chục phút ngay sau khi tỉnh dậy, rồi sau đó tự biến mất, thì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo của Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA). TIA được xem là một “cửa sổ vàng” báo hiệu nguy cơ đột quỵ sẽ xảy ra trong tương lai gần. Ngay cả khi chỉ xuất hiện một lần, bạn cũng cần đi khám chuyên khoa thần kinh để được kiểm tra.
3. Ngưng thở khi ngủ rõ rệt, sáng dậy huyết áp cao, chóng mặt mệt mỏi
Chứng ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn là một yếu tố nguy cơ nghiêm trọng gây ra các tai biến mạch máu não. Tình trạng này gây thiếu oxy liên tục và kích thích mạnh mẽ hệ thần kinh giao cảm, dẫn đến tăng vọt nguy cơ đột quỵ. Người thân thường dễ dàng nhận thấy các dấu hiệu như tiếng ngáy to nhưng không đều, có những khoảng ngừng thở kéo dài trên 10 giây, kèm theo đó là tình trạng giật mình hụt hơi khi ngủ, tiểu đêm nhiều, và cảm giác khô miệng, nặng đầu vào buổi sáng.
Hình ảnh mô phỏng tình trạng ngưng thở khi ngủ gây thiếu oxy não
Ai Cần Đi Tầm Soát Sớm Nguy Cơ Xuất Huyết Não?
Bạn nên chủ động đi tầm soát sớm nếu có một hoặc nhiều các yếu tố nguy cơ sau:
- Người từ 50 tuổi trở lên và có tiền sử cao huyết áp.
- Huyết áp buổi sáng thường xuyên duy trì ở mức $ge 140/90$ mmHg.
- Mắc các bệnh lý như tiểu đường, mỡ máu cao, có thói quen hút thuốc hoặc bị béo phì.
- Trong gia đình có người thân từng bị đột quỵ hoặc xuất huyết não.
- Gần đây xuất hiện một trong các dấu hiệu bất thường khi ngủ đã được nêu trên.
Bác sĩ đang tư vấn cho bệnh nhân về các yếu tố nguy cơ đột quỵ
Phương Pháp Tầm Soát Nguy Cơ Xuất Huyết Não Hiệu Quả
Để đưa ra chẩn đoán chính xác và đánh giá đúng mức độ nguy cơ, thay vì tự suy đoán, bạn nên đến chuyên khoa thần kinh để thực hiện các bước kiểm tra toàn diện:
- Đánh giá huyết áp: Thực hiện theo dõi huyết áp 24 giờ (Holter huyết áp) để phát hiện các trường hợp tăng huyết áp “giấu mặt” thường xảy ra vào ban đêm.
- Chẩn đoán hình ảnh: Chụp CT hoặc MRI não để đánh giá tình trạng mạch máu và nhu mô não, tìm kiếm các dấu hiệu bất thường.
- Đánh giá mạch máu và tim mạch: Siêu âm động mạch cảnh và đo điện tâm đồ (ECG) giúp loại trừ các nguyên nhân từ xơ vữa động mạch hoặc các vấn đề tim mạch.
- Chỉ số chuyển hóa: Kiểm tra các chỉ số như đường huyết đói, HbA1c, mỡ máu và chức năng thận để đánh giá các yếu tố nguy cơ chuyển hóa.
- Đo đa ký giấc ngủ (PSG): Được chỉ định nếu có các dấu hiệu gợi ý chứng ngưng thở khi ngủ.
Những tín hiệu bất thường trong giấc ngủ tưởng chừng vô hại lại có thể là “hồi chuông” cảnh báo nguy hiểm từ mạch máu não. Đừng chủ quan bỏ qua mà hãy lắng nghe cơ thể mình. Việc nhận biết sớm và chủ động tầm soát, đặc biệt với những người có yếu tố nguy cơ, sẽ giúp phòng ngừa và giảm thiểu hậu quả nặng nề do xuất huyết não gây ra, bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống.